İslam İşbirliği Teşkilatı

10 Şubat 2021

I.  GENEL BİLGİ
İİT’nin, eski adı ile İslam Konferansı Teşkilatının (İKT)[1] temelleri, 1969 yılı Eylül ayında 24 ülkenin katılımıyla Rabat’ta düzenlenen Birinci İslam Zirvesi ile atılmıştır. Zirveyi takiben, 1970 yılı Mart ayında, İslam Ülkeleri Dışişleri Bakanları Cidde’de toplanmış ve İKT Genel Sekreterliğini kurmuşlardır. İKT’nin Ana Sözleşmesi ise 1971 yılında hazırlanmış ve 1972 yılında toplanan Dışişleri Bakanları Üçüncü Konferansınca onaylanmıştır.
Esasen İslam dünyasını yakından ilgilendiren siyasi konularda ortak bir duruş sergileme amacıyla kurulmuş olan İİT, üye ülkeler arasındaki işbirliğinin artırılması için ticaret, hukuk, bilim ve teknoloji, kültürel ve sosyal konular, yönetim-finans ve iletişim gibi alanlarda da faaliyet göstermektedir.
İİT’nin üye sayısı hâlihazırda 57 olup, Asya ve Afrika kıtaları ile Ortadoğu bölgesindeki Müslüman nüfusa sahip ülkelerin büyük bölümü Teşkilata üyedir. Ayrıca, Avrupa kıtasından Arnavutluk ve Amerika kıtasından Surinam ve Guyana da İİT üyesidir. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti, Bosna Hersek, Tayland Krallığı, Orta Afrika Cumhuriyeti ve Rusya Federasyonu’nun gözlemci üye olduğu İİT üyelerinin tam listesi aşağıda sunulmaktadır:
 

İİT Üye Ülkeleri
1 Afganistan İslam Devleti 30 Libya Devleti
2 Arnavutluk Cumhuriyeti 31 Lübnan Cumhuriyeti
3 Azerbaycan Cumhuriyeti 32 Maldivler Cumhuriyeti
4 Bahreyn Krallığı 33 Malezya
5 Bangladeş Halk Cumhuriyeti 34 Mali Cumhuriyeti
6 Benin Cumhuriyeti 35 Mısır Arap Cumhuriyeti
7 Birleşik Arap Emirlikleri 36 Moritanya İslam Cumhuriyeti
8 Brunei Darusselam Sultanlığı 37 Mozambik Cumhuriyeti
9 Burkina Faso 38 Nijer Cumhuriyeti
10 Cezayir Demokratik Halk Cumhuriyeti 39 Nijerya Federal Cumhuriyeti
11 Cibuti Cumhuriyeti 40 Umman Sultanlığı
12 Çad Cumhuriyeti 41 Özbekistan Cumhuriyeti
13 Endonezya Cumhuriyeti 42 Pakistan İslam Cumhuriyeti
14 Fas Krallığı 43 Senegal Cumhuriyeti
15 Fildişi Sahili Cumhuriyeti 44 Sierra Leone Cumhuriyeti
16 Filistin Devleti 45 Somali Cumhuriyeti
17 Gabon Cumhuriyeti 46 Sudan Cumhuriyeti
18 Gambiya Cumhuriyeti 47 Surinam Cumhuriyeti
19 Gine Cumhuriyeti 48 Suriye Arap Cumhuriyeti[2]
20 Gine-Bissau Cumhuriyeti 49 Suudi Arabistan Krallığı
21 Guyana Cumhuriyeti 50 Tacikistan
22 Irak Cumhuriyeti 51 Togo Cumhuriyeti
23 İran İslam Cumhuriyeti 52 Tunus Cumhuriyeti
24 Kamerun Cumhuriyeti 53 Türkmenistan
25 Katar Devleti 54 Türkiye Cumhuriyeti
26 Kazakistan Cumhuriyeti 55 Uganda Cumhuriyeti
27 Kırgız Cumhuriyeti 56 Ürdün Haşimi Krallığı
28 Komorlar Birliği 57 Yemen Cumhuriyeti
29 Kuveyt Devleti    
 
İİT’nin temel karar alma organları aşağıda sunulmaktadır.
 
İslam Zirvesi:
 
İİT üyesi ülkelerin devlet ve hükümet başkanları ile krallarından oluşan ve üç yılda bir toplanan Zirve, İİT’nin en üst karar alma merciidir. Bugüne kadar düzenlenen toplam 14 Zirve Toplantısının sonuncusu 31 Mayıs 2019 tarhinde Mekke’de gerçekleşmiş ve dönem başkanlığı ülkemizden Suudi Arabistan’a geçmiştir.
 
İslam Dışişleri Bakanları Konseyi:
 
Yılda bir kez toplanan Konsey toplantılarında, İİT’nin işleyişine ilişkin konularda kararlar alınmakta, İİT faaliyetlerinin değerlendirmesi yapılmaktadır.
 
Genel Sekreterlik:
 
Teşkilatın sekretaryası Cidde’de yerleşik olup, Genel Sekreterlik görevini 2016 Kasım ayında atanan Dr. Yusuf bin Ahmed bin Abdurahman El-Üseymin (Suudi Arabistan) yürütmektedir.
 
Söz konusu temel karar alma organlarına ek olarak İİT, aşağıda listesi sunulan organları aracılığıyla faaliyetlerini sürdürmektedir:
 
  • Ekonomik ve Ticari İşbirliği Daimi Komitesi (İSEDAK),
  • Bilimsel ve Teknolojik İşbirliği Daimi Komitesi (BİLTEDAK)
  • Enformasyon ve Kültürel İşler Daimi Komitesi (ENKİDAK)
  • Kudüs Komitesi
  • Bağlı Kuruluşlar, İhtisas Kuruluşları, ilgili Kuruluşlar, İslam Üniversiteleri
 
II. İslam İşbirliği Teşkilatı Ekonomik ve Ticari İşbirliği Daimi Komitesi (İSEDAK)
 
İSEDAK 1981 yılında Mekke ve Taif’de düzenlenen Üçüncü İslam Zirvesi Konferansında kurulmuş olan üç Daimi Komiteden biridir. 1984 yılı başında Kazablanka’da yapılan  Dördüncü İslam Zirvesi Konferansında,  Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı’nın başkanlığına seçilmesi üzerine  İSEDAK,  aynı yıl Kasım ayında İstanbul’da yapılan Birinci Toplantısı ile faaliyetlerine başlamıştır. Üçüncü İslam Zirvesinde kabul edilen karar gereğince İSEDAK’ın görevleri şunlardır:
 
  • İİT tarafından ekonomik ve ticari işbirliği alanında alınan kararların uygulanmasını izlemek;
  • Üye ülkeler arasında ekonomik ve ticari işbirliğini güçlendirebilecek tüm önlemleri almak;
  • Üye ülkelerin ekonomik ve ticari alanlardaki kapasitelerini arttırmaya yönelik programlar hazırlamak ve öneriler sunmak.
 
İSEDAK,   her sene bakanlar düzeyinde İstanbul’da toplanmaktadır. İSEDAK’ın Ekim-Kasım aylarında İstanbul’da yapılan yıllık toplantılarının açılış ve kapanış oturumlarına Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı başkanlık etmektedir. Ayrıca İSEDAK Sekretaryası, İSEDAK Koordinasyon Ofisi adı altında Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından yürütülmektedir.
 
Bakanlar düzeyindeki toplantıya sunulacak rapor ve taslak kararların hazırlandığı yüksek düzeyli uzmanlar toplantısı, İSEDAK toplantısının açılışından iki gün önce gerçekleştirilmektedir.
 
III. İİT TERCİHLİ TİCARET SİSTEMİ (TPS-OIC)
İİT üyesi ülkeler arasında bir tercihli ticaret sistemi oluşturmak amacıyla 1991 yılında İİT Tercihli Ticaret Sistemi Çerçeve Anlaşması imzalanmıştır. TPS-OIC Çerçeve Anlaşması 2002 yılında yürürlüğe girmiştir. Çerçeve Anlaşmaya taraf ülkeler arasında tarife indirimlerini düzenleyen Tercihli Tarife Protokolü (PRETAS) ve Menşe Kuralları Düzenlemesi ise sırasıyla Şubat 2010 ve Ağustos 2011 tarihleri itibariyle yürürlüğe girmiştir. Dolayısıyla TPS-OIC 9 Ağustos 2011 tarihi itibariyle hukuken yürürlüktedir.
Anlaşmanın fiilen işletilmesi için gerekli şart olan, sisteme dahil üç anlaşmayı (TPS-OIC Çerçeve Anlaşması, PRETAS ve Menşe Kuralları Düzenlemesi ) imzalayan ve taviz listelerini ileten 10 ülke sayısına Kasım 2014’de Kuveyt’in PRETAS ve Menşe Kuralları Anlaşmalarını onaylamasıyla ulaşılmıştır.
Bu çerçevede TPS-OIC’in son durumu aşağıda açıklanmaktadır.
 
  1. Çerçeve Anlaşma: Halihazırda 32 ülke (BAE, Bahreyn, Bangladeş, Brunei Darusselam, Cibuti, Endonezya, Fas, Filistin, Gabon, Gambiya, Gine, İran, Irak, Kamerun, Katar, Kuveyt, Libya, Lübnan, Maldivler, Malezya, Mısır, Moritanya, Pakistan, Suudi Arabistan, Senegal, Somali, Suriye, Tunus, Uganda, Umman, Ürdün ve Türkiye) imza ve onay işlemlerini yerine getirmiştir. Anlaşma 2002 itibariyle hukuken yürürlüktedir.
 
  1. PRETAS: Halihazırda 18 ülke (BAE, Bahreyn, Bangladeş, Fas, Filistin, Gambiya, İran, Kamerun, Katar, Kuveyt, Malezya, Pakistan, Somali, Suudi Arabistan, Suriye, Umman, Ürdün ve Türkiye) imza ve onay işlemlerini yerine getirmiştir. Anlaşma 2010 itibariyle hukuken yürürlüktedir.
 
  1. Menşe Kuralları Düzenlemesi: Halihazırda 18 ülke (Bangladeş, Bahreyn, BAE, Filistin, Gambiya, İran, Pakistan, Fas, Kamerun, Katar, Kuveyt, Malezya, Suudi Arabistan, Somali, Suriye, Umman, Ürdün ve Türkiye) imza ve onay işlemlerini yerine getirmiştir. Anlaşma 9 Ağustos 2011 tarihi itibariyle hukuken yürürlüktedir.
 
  1. Onaylarını tamamlayan ve taviz listesini ileten 14 ülke: BAE, Bahreyn, Bangladeş, Fas,  İran, Katar, Kuveyt, Malezya, Pakistan, Suriye, Suudi Arabistan, Umman, Ürdün ve Türkiye’dir.
 
Anlaşmanın fiilen işletilmesi için gerekli şart olan, sisteme dahil üç anlaşmayı (TPS-OIC Çerçeve Anlaşması, PRETAS ve Menşe Kuralları Düzenlemesi ) imzalayan ve taviz listelerini ileten 10 ülke sayısına Kasım 2014’de Kuveyt’in PRETAS ve Menşe Kuralları Anlaşmalarını onaylamasıyla ulaşılmıştır. Ancak, Anlaşmada yer alan hükümler gereği, taviz listeleri 2003 yılı baz alınarak hazırlandığı ve 2003 yılından bu yana harmonize sistem kodlarında değişiklik olduğu için taviz listelerinin güncel HS kodları da belirtilerek yeniden sunulması gerekmiştir. Dolayısıyla bu zamana kadar Anlaşmanın uygulanabilmesi için taviz listelerinin günümüz HS kodlarını da içerecek şekilde ve aynı formatta güncellenmesi beklenmiştir. Ancak, Anlaşmaya ilişkin tüm yükümlülüklerini tamamlamış 13 ülkenin hepsi güncellemelerini aynı formatta yapmamıştır.
 
Gelinen aşamada, 25-26 Kasım 2020 tarihlerinde gerçekleştirilen 36. İSEDAK Bakanlar Toplantısında, 2021 yılında ülkemiz ev sahipliğinde, Anlaşmanın uygulamaya konulacağı tarihi belirlemek üzere, Ticaret Müzakereleri Komitesinin toplanması kararlaştırılmıştır.

Anlaşmanın İçeriği

Taraf devletlerin 1 Ekim 2003 yılında yürürlükte bulunan ulusal tarife cetvelleri esas alınmak üzere, tüm tarife satırlarının %7’sini kapsayacak taviz listeleri oluşturmaları gerekmektedir. Ayrıca, söz konusu listelerde yer alacak ürünlerin koruma oranının %10’un üstünde olması gerektiği de hükme bağlanmıştır. Anlaşma hükümleri uyarınca, taviz listesinde yer alacak ürünlerde tarife oranı;

-           % 25 üzeri, % 25’e,
-           % 15 - % 25 arası % 15’e,
-           % 10 - % 15 arası %10’a indirilecektir.

Bu çerçevede,  ülkemizce Ticaret Müzakere Komitesi’ne iletilen taviz listesinde 8’li tarife pozisyonunda toplam 702 adet ürün bulunmaktadır. Listede, Gümrük Birliği yükümlülüklerimiz ile ülkemizde tarım üretiminin stratejik önemine bağlı olarak gümrük tarifeleriyle korunması gerektiği hususu da göz önünde bulundurularak hâlihazırda düşük gümrük vergisi uygulanan, dolayısıyla daha az indirime maruz kalacak; ülkemizde üretimi bulunmayan ve tarife indirimi sonrasında ithalat baskısı yaratmayacağı değerlendirilen ürünlere öncelik verilmiştir.
 
[1] 28 Haziran 2011 tarihinde Astana’da düzenlenen 38. Dışişleri Bakanları Toplantısında Teşkilatın adı değiştirilmiştir.
[2] Üyeliği askıdadır.

KURUCU SÖZLEŞME
KURUCU SÖZLEŞME (İNGİLİZCE)
GENERAL AGREEMENT FOR ECONOMIC, TECHNICAL AND COMMERCIAL COOPERATION AMONG MEMBER STATES OF THE ISLAMIC CONFERENCE
AGREEMENT FOR PROMOTION, PROTECTION AND GUARANTEE OF INVESTMENTS AMONG MEMBERS STATES OF THE ORGANIZATION OF THE ISLAMIC CONFERENCE
FRAMEWORK AGREEMENT ON TRADE PREFERENTIAL SYSTEM AMONG THE MEMBER STATES OF THE ORGANIZATION OF THE ISLAMIC CONFERENCE

TRADE PREFERENTIAL SYSTEM AMONG THE MEMBER STATES OF THE ORGANISATION OF THE ISLAMIC CONFERENCE (TPS-OIC)
STATUE FOR THE ISLAMIC CIVIL AVIATION COUNCIL
STATUE OF THE ISLAMIC STATES TELECOMMUNICATIONS UNION (ISTU)
AGREEMENT ON IMMUNITIES AND PRIVILEGES
COVENANT ON THE RIGHTS OF THE CHILD IN ISLAM
STATUTE OF THE OIC WOMEN DEVELOPMENT ORGANIZATION
STATUTE OF THE INTERNATIONAL ISLAMIC COURT OF JUSTICE
AGREEMENT ESTABLISHING THE ISLAMIC COMMISSION OF THE INTERNATIONAL CRESCENT
İİT TARAFINDAN YÜRÜTÜLEN 18 ANLAŞMA VE İÇERİKLERİ 
 
v) İİT’e Dair Resmi Gazete’de Yayımlanmış Tüm Ulusal Mevzuat

Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile İslam Konferansı Teşkilatı Arasında Hibe Anlaşması ve ‘Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti Tarafından İslam Konferansı Teşkilatı, İslam Ülkeleri İstatistiksel, Ekonomik ve Sosyal Araştırma ve Eğitim Merkezi’ne Hizmet Binası Yapımı İçin Verilen Hibenin Kullandırılmasına İlişkin Usul ve Esaslara Dair Protokol’ün Tadil Edilmesine İlişkin Anlaşma

Türkiye Cumhuriyeti UNESCO ve İslam Konferansı Teşkilatı-İslam Tarih, Sanat ve Kültür Araştırma Merkezi (IRCICA) Arasında Süleymaniye Kitap Hastanesi Projesi Oluşturulması Hakkında Mutabakat Muhtırası’nın Onaylanması Hakkında Karar  

İslam Konferansı Teşkilatı Üyesi Devletler  Arasında  Tercihli Ticaret Sistemi (TPS-OIC) Menşe Kuralları’nın Onaylanması Hakkında Karar

Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile İslam Konferansı Teşkilatı Arasında Hibe Anlaşması’ ve ‘Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti Tarafından İslam Konferansı Teşkilatı, İslam Ülkeleri İstatistiksel, Ekonomik ve Sosyal Araştırma ve Eğitim Merkezi’ne Hizmet Binası Yapımı İçin Verilen Hibenin Kullandırılmasına İlişkin Usul ve Esaslara Dair Protokol’ün Onaylanması Hakkında Karar

İslam Konferansı Teşkilatı (İKT) Üyesi Devletler Arasında Tercihli Ticaret Sistemi Kurulmasına İlişkin Tercihli Tarife Düzenlemesi Protokolü’nün Onaylanması Hakkında Karar  

İslam Konferansı Teşkilatına Üye Ülkeler Arasında Ticaret Tercihleri Sistemi Çerçeve Anlaşmasının Onaylanmasına Dair Karar ve İslam Konferansı Teşkilatına Üye Ülkeler Arasında Ticaret Tercileri Sistemi Çerçeve Anlaşması