COVID-19 Gelişmeleri

17 Şubat 2022

COVID-19 (KOVİD-19) Salgını Nedeniyle İsveç'te Alınan Önlemler 

Altyapı Bakanlığı’nın 26.03.2020 tarihli duyurusu ile, İsveç’te taşımacılık ve gemicilik sektörlerindeki bazı kurallarda esneklikler sağlanacağı duyurulmuştur. Bu kapsamda, gemicilik sektörünün salgından en az şekilde etkilenmesinin sağlanmasını teminen, süresi 01.04.2020-01.09.2020 tarihleri arasında dolacak olan, gemici ve denizcilerin gemi kullanım sertifikası süreleri, süre dolum tarihinden itibaren yeni bir başvuru gerektirmeyecek şekilde 6 aylığına uzatılmıştır. Sertifikaların yenilenmesinin zaman alması ve oldukça geniş prosedürler içermesi (doktor kontrolleri, stajlar, yetkili diğer makamların kontrolleri vb.), salgın döneminde ticaretin normal seyrini olumsuz yönde etkilemesi kaçınılmaz olarak görülmüştür.

Yük taşımacılığına ilişkin bugün itibariyle İsveç’te bir kısıtlama olmayıp, AB’nin Schengen sınırlarına getirdiği 30 günlük kısıtlamadan yük taşımacılığı muaf tutulmuştur. Temel hijyen kurallarına riayet konusunda sorumluluk taşımacılara bırakılmıştır. İsveç Gümrük Otoritesi, salgına ilişkin durumu yakından izlemekte ve hükümet ile İsveç Halk Sağlığı Kurumu’nun yönlendirmelerini dikkate almaktadır.

İsveç Ulaşım Ajansı, AB Komisyonuna yaptığı bildirimde, sürüş ve dinlenme sürelerine ilişkin sürelerde bir yumuşatmaya gidildiğini açıklamıştır. Komisyon’un 561/2006 Nolu Düzenlenlemesi’nin 14(2) üncü maddesini baz alan uygulama yurt içi ve uluslararası taşımacılıktaki tüm sürücüleri kapsayacak. Anılan madde, üye ülkelere acil durumlarda ve istisnai koşulların hüküm sürmesi durumunda ulaştırma faaliyetlerinde 6, 7, 8 ve 9 uncu maddelerin uygulanmasında 30 güne kadar varan istisnalar oluşturulmasına olanak sağlamaktadır. Halihazırda 14 Mart-16 Nisan 2020 tarihlerini kapsayan uygulama kapsamında İsveç, sürücülerin yorgun olmaması ve bu konuda sorumluluğu işverenlerin alması şartıyla; geçici surette, sürücülerin günlük dinlenme süresini 11 saatten 9 saate, haftalık dinlenme süresini 45 saatten 24 saate düşürdüğünü açıklamıştır. Bu gerekliliklere uyulması kaydıyla, günlük sürüş süresi, haftalık sürüş zamanı ve iki haftalık sürüş zamanlamasına ilişkin uzatımlarda bulunulmasının mümkün olduğu belirtilmiştir.

Salgının uluslararası taşımacılığa etkisi hususunda İsveçli otoriteler halihazırda malların AB içinde ve 3. ülkelerle ticarette serbest dolaşımı prensibini belirlemekle birlikte durumu anlık olarak izlemekte ve ek önlemlerin her an devreye alınabileceğini ifade etmektedir. Taşımacılığa ilişkin rapor edilen önemli bir sorun olmamakla birlikte, salgınla birlikte yük trafiğinde bir azalma görüldüğü rapor edilmiştir. Ayrıca, İsveç’e karayolu yerine havayolu veya deniz yolu (ferry lines) ile gelen sevkiyatlarda, uçuşlarda ve gemi taşımacılığında sıkça yaşanan iptallerle paralel olarak gecikme yaşandığı ifade edilmektedir.

14.03.2020 tarihinde AB Komisyonu tarafından belirli kişisel koruyucu ekipman ihracatına ilişkin getirilen yasaklama haricinde, AB içi veya dışında malların serbest dolaşımına ilişkin kısıtlama bulunmamaktadır. Dolayısıyla, İsveç’te halihazırda ülke ve/veya ürün bazlı bir ithalat ve ihracat yasağı bulunmamaktadır. Özellikle gıda ve gerekli ilaç tedarikinde İsveç malların serbest dolaşımında bir engel olmaması gerektiğini savunmaktadır. Gümrük Otoritesi enfeksiyon taraması için teslimatları kontrol etmemektedir.

2020 Ocak ve Şubat aylarında 2019'daki aynı döneme kıyasla İsveç’in ithalat ve ihracat rakamlarında hafif bir düşüş tespit edilmiştir. Ancak, bunların salgının etkileri olduğunu kesin olarak söylemek için henüz erkendir. İsveç üzerinden transit trafikte, muhtemelen Danimarka'daki bazı limanların kapalı olmasından dolayı belirli bir artış görülmektedir. Norveç'ten deniz yoluyla AB'den Danimarka'ya deniz yoluyla gidecek olan malların, Norveç'te havaalanları ve limanların kapalı olması nedeniyle İsveç üzerinden kara yoluna çıkması gerekmektedir.

Benzer şekilde, Danimarka'dan Norveç'e deniz yoluyla gidecek ihracatın artık İsveç üzerinden kara yoluyla yapılması gerekmektedir. İsveç çıkışlı gemi seferlerine ilişkin bir kısıtlama bulunmamaktadır.

İsveç Gümrük Otoritesi, şirketlerin üzerindeki finansal yükü azaltabilmek için bazı durumlarda gümrüklere ödenecek gümrük vergisi ve diğer vergi/ödemelerin ertelenebileceğini duyurmuştur. Bu kapsamda 2009: 99 sayılı Kanun’da bir değişikliğe gitmeyi planlayan Hükümet, değişikliğin Kabul edilmesi durumunda başvuruların direkt olarak e-posta üzerinden Gümrük Otoritesine yönlendirilmesini talimatlandıracaktır.

Hükümet ayrıca, AB Komisyonuna, salgınla mücadele kapsamında gerekli ürünlerin ithalatında KDV ve vergi indirimi sağlanması için başvuruda bulunmuştur. Konuya ilişkin Komisyon’un kararı beklenirken, kararın alınması durumunda Gümrük Otoritesi söz konusu ürünlerin ithalatında geçici olarak vergi ve KDV istisnası uygulayabilecek. Halihazırda yalnızca resmi kurumların ve Gümrük Otoritesinin onaylayacağı kuruluşların başvurusuna açık olması planlanan uygulama kapsamında, başvuru sahiplerinin, Komisyon kararının olumsuz olma ihtimaline karşı vergi ve KDV yükümlülüğü doğma ihtimaline rıza göstermelerinin bekleneceği açıklanmıştır.

Gümrük Otoritesi, İsveçli ihracatçı ve ithalatçı firmalar ile İsveç’e ihracat yapacak yabancı firmalara, küresel salgın nedeniyle mal ihracatı ve ithalatındaki gelişmelerin nispeten hızlı değişebileceği öngörüsü ile davranmalarını önermektedir. İsveç gümrüklerindeki kontroller ve ithalat/ihracat konularındaki gelişmeler Otorite’nin (https://www.tullverket.se/sv/foretag/coronavirusetochdintullhantering.4.153f8c8c 16ffad23c22719.htmlweb sayfasından takip edilebilmektedir. 

AB Komisyonu’nun medikal ürün ithalatında vergi ve KDV istisnası uygulaması kararı İsveç tarafında yetersiz bulunmaktadır. Halihazırda yalnızca hükümet makamları ve yetkilendirilmiş kuruluşlara verilen hakların genişletilerek özel sektöre de sağlanması gerektiği sürekli olarak ifade edilmektedir.

Bu görüşler, 16 Nisan tarihinde gerçekleşen AB Ticaret Bakanları video konferansında İsveç Ticaret Bakanı tarafından da ifade edilmiş ve ‘İsveç Sağlık Ticareti İnisiyatifi’nin tanıtımı yapılarak medikal ürünlerin ticaretinde vergi ve diğer engellerin kaldırılması önerisi sunulmuştur.

Corona (korona) virüs salgını kapsamında ticaretin normal seyrine etki eden hiçbir önlem alınmaması gerektiğini savunan İsveç, ihracatta olduğu kadar, salgınla mücadelede gerekli ekipman ithalatında da engellerin ortadan kaldırılması gerektiğini savunmaktadır. Artan medikal ürün ihtiyacı ülkeyi ithalatta güvenilir ortaklar bulmaya sevk etmektedir. Medikal ürünlerin yanı sıra, bugün itibariyle, market ve gıda ürünleri, dayanıksız tüketim malları, temizlik ürünleri de ülkenin artan talebe cevap vermekte zorlandığı potansiyel ürünler olarak öne çıkmaktadır (T.C. Stokholm Ticaret Müşavirliği, Genel Değerlendirme, 03.05.2020).

Coronavirus’le (koronavirüsle) mücadelede diğer Avrupa ülkeleri sert önlemler alırken, İsveç, süreci görece oldukça hafif önlemlerle yönetmektedir. Ülkede virüsle mücadele kapsamında hâlihazırda yalnızca lise ve üniversiteler uzaktan eğitime geçerken, anaokulları, çocuk yuvaları, ilköğretim okulları, restoranlar, kafeteryalar, spor salonları, alışveriş merkezleri ve toplu taşıma araçları açık tutulmaktadır. Ülkede yapılan bir araştırmaya göre, halkın %52'sinin süreç yönetiminden memnun olduğu belirtilmektedir. İhracata dayalı bir üretim ve büyüme modeli uygulayan İsveç ekonomisinin, mevcut yumuşak önlemlerle dahi, ekonomisinin süreçten ciddi bir hasarla çıkacak olması ve İsveç'te uzaktan çalışma kültürünün sektörel ve bölgesel bazda edinilmiş bir iş kültürü olması, modelin uygulanmasındaki en büyük ekonomik sebep ve gerekçe olarak gösterilmektedir (01.04.2020).

İlk olarak, Mart ayı ortasında, katılımcı sayısı 500'ü aşan bütün toplanma faaliyetleri iptal edilmiş, bu sayı 29.03.2020 tarihi itibariyle 50 olarak revize edilmiştir.