COVID-19 Gelişmeleri

25 Nisan 2021

COVID-19 (KOVİD-19) Salgını Nedeniyle Karadağ'da Alınan Önlemler 

Karadağ’da 1 Nisan’dan itibaren başlayacak ve 9 Nisan 2021 tarihine kadar geçerli olacak salgın tedbirleri aşağıda sunulmuştur:
 
-Saat 22:00-05:00 arasında sokağa çıkmak yasaktır.
 
-Hafta sonlarında şehirlerarası seyahat (Cuma 21:00- Pazar 05:00 arasında) yasaktır.
 
-Mağazalar saat 07:00-21:00 arasında açık olacaktır.
 
-Podgoritsa, Çetinje, Tivat, Niksiç, Pluzine, Pljevlja, Budva, Kotor, Berane, Bijelo Polje, Herceg Novi, Ulçin,
 
Şavnik ve Mojkovaç şehirlerine giriş ve çıkışlar yasaktır.
 
-Podgoritsa, Bar, Kolaşin, Mojkovaç, Bijelo Polje, Andrijevitsa, Pljevlja, Berane, Ulçin ve Çetinje şehirlerinde sadece bahçesi bulunan kafe ve restoranlar açılacaktır.
 
-Budva ve Tivat şehirlerindeki kafe ve restoranlar açılacaktır.
 
Tedbirlere ilişkin bilgilere
www.covidodgovor.me bağlantısından ulaşılabilmektedir (01.04.2021).

Karadağ makamlarınca Covid-19 salgınıyla mücadele bağlamında Karadağ'a girişlerde getirilen test zorunluluğuna ve ülke genelinde ve bazı şehirlerde uygulanan kısıtlamalara ilişkin bilgiler aşağıda sunulmuştur:

Test Zorunluluğu:
-Sırbistan, Kosova, Hırvatistan, Bosna-Hersek ve Arnavutluk haricindeki ülkelerden Karadağ’a giriş yapacak yabancılar ve Karadağ vatandaşları (5 yaş üzeri) için 48 saat önceden alınmış negatif PCR testi veya en fazla 30 gün önceden alınmış pozitif antikor testi sonucu veya Karadağ’a girişten en az 7 gün önce ikinci doz aşı olduğuna dair belge ibraz etmek zorundadır.
-Karadağ vatandaşları ve Karadağ’da geçici/daimi oturumu olan yabancılar test sonucu veya aşı belgesi ibraz etmemeleri halinde 14 gün karantinada/izolasyonda kalma şartıyla ülkeye giriş yapabilecektir.
-Bu tedbirler 13 Mart 2021 tarihi itibariyle uygulanacaktır.

Ülke Genelindeki Kısıtlamalar:
-Saat 21:00-05:00 arasında sokağa çıkmak yasaktır.
-Yeme-içme tesisleri saat 07:00-18:00 arasında açıktır.
-Mağazalar ve marketler saat 07:00-20:00 arasında açıktır.
-Hafta sonlarında şehirlerarası seyahat (Cuma 21:00- Pazar 05:00 arasında) yasaktır.
-Spor amaçlı park ve umuma açık alanlarda kalmak yasaktır.
-Açık havada ikiden fazla yetişkinin bir araya gelmesi yasaktır.

Şehirler Özelindeki Kısıtlamalar:
-Budva, Tivat, Herceg Novi, Podgoritsa, Çetinje, Niksiç, Kotor, Bar, Ulçin, Pluzine ve Pljevlja şehirlerinden giriş ve çıkışlar yasaktır.
-Bu şehirlerde yeme-içme tesisleri, alışveriş merkezleri, kumarhane ve bahis mağazaları ve spor salonlarının çalışması yasaktır. Ayrıca, 11 Mart 2021 tarihi itibariyle okullarda uzaktan eğitime geçilecek, anaokulları kapatılacaktır (11.03.2021).

Karadağ makamlarınca Covid – 19 salgınıyla mücadele kapsamında 11 Şubat tarihinden itibaren başlayacak ve 26 Şubat 2021 tarihine kadar geçerli olacak yeni salgın tedbirleri aşağıda sunulmuştur:
-Saat 21:00-05:00 arasında sokağa çıkmak yasaktır. Çalışma zorunluluğu olanlar ve izin belgeleri bulunanlar bu kısıtlamadan muaf olacaktır.
-Hafta sonlarında (Cuma saat 21:00- Pazartesi saat 05:00 arasında) şehirlerarası seyahat yasaktır.
-Alışveriş merkezleri, mağazalar, marketler, güzellik salonları ve yeme içme tesisleri saat 07:00-18:00 arasında hizmet verecektir.
-Tivat ve Budva şehirlerinde halka açık toplantılar/ spor etkinlikleri düzenlenmesi ve yeme-içme hizmeti sunan tesisler ile diğer hizmetleri sunan tesislerin (kozmetik, kuaför, giyim ve ayakkabı mağazaları, alışveriş merkezleri gibi) çalışması yasaktır. Bu şehirlerde eğitim kurumlarının faaliyetleri durdurulacak olup, çevrimiçi eğitime geçilecektir.
-Mücbir sebepler haricinde Tivat ve Budva’da ikamet edenlerin bulundukları şehri terk etmemeleri önerilmektedir (11.02.2021).

Karadağ makamlarınca Covid – 10 salgınıyla mücadele bağlamında 22 Aralık 2020 – 11 Ocak 2021 tarihleri arasında uygulanan tedbirlerin bir kısmı esnetilmiştir.
12-26 Ocak 2021 tarihleri arasında geçerli olacak güncel tedbirler aşağıda sunulmuştur:
- Karadağ’a girişlerde test zorunluğu kaldırılmıştır.
- Hafta sonlarında şehirlerarası seyahat yasağı kaldırılmıştır.
- Yeme – içme tesisleri saat 07:00 – 20:00 arasında çalışmaya devam edecek olup, müzik programları düzenlenmesi yasaklanmıştır.
- Saat 22:00 – 05:00 arasında sokağa çıkma yasağı sürmektedir (12.01.2021).

22 Aralık 2020 itibaren başlayacak ve 11 Ocak 2021 tarihine kadar ülke genelinde geçerli olacak yeni salgın tedbirlerinin devamı aşağıda sunulmuştur:
-Açık ve kapalı mekânlarda maske takmak ve sosyal mesafeye uymak zorunludur.
-Saat 22:00-05:00 arasında sokağa çıkmak yasaktır. Sağlık, denetim, güvenlik alanlarında çalışanların ve ihtiyaç sahiplerine bakım hizmeti sunan kişilerin, işverenler veya doktor tarafından temin edilecek izin belgesini ibraz etmek suretiyle sokağa çıkması mümkündür. Evcil hayvan sahiplerinin, otizm rahatsızlığı olan çocukların veya tekerli sandalye kullananların yanlarındaki bir refakatçiyle beraber anılan saatler arasında bir saat sokağa çıkması mümkündür. İşverenler izin belgesine bu bağlantıdan (http://www.mzd.gov.me/ResourceManager/FileDownload.aspx?rId=420990&rType=2) ulaşabilmektedir.
-Hafta sonlarında (Cuma günü saat 22:00’dan Pazar günü saat: 05:00’a kadar) ve tatil günleri olan 24, 25, 30, 31 Aralık 2020 ile 1, 2, 6, 7 ve 8 Ocak 2021 tarihlerinde şehirlerarası seyahat yasaktır.
-Marketler, alışveriş ve güzellik merkezleri ve mağazalar saat 07:00-20:00 arasında hizmet verecektir.
-Yeme- içme tesisleri saat 07:00-20:00 arasında çalışacaktır.
-Tatil günleri olan 24, 25, 30, 31 Aralık 2020 ile 1, 2, 6, 7 ve 8 Ocak 2021 tarihlerinde yeme-içme tesislerinden sadece ev servisi temin edilebilecektir. Aynı tarihlerde otellerdeki restoranlarda ise saat 07:00-16:00 arasında hizmet sunulabilecek, sonrasında oda servisine geçilecek, otellerdeki yüzme havuzları ve spa salonları kapatılacak ve müzik/eğlence programları düzenlenmeyecektir.
-Tüm tesislerde 10 metrekarede 1 kişi bulunacak şekilde düzen alınacak olup, hijyen kurallarına ve tedbirlere riayet edilmesi için bir görevli tayin edilmesi zorunludur.
-Tüm tesislerin giriş ve çıkışlarına duyuru asılarak, salgın tedbirlerine, tedbirlerin uygulanmasından sorumlu görevlinin bilgilerine yer verilmesi zorunludur.
-Tüm tesislerde maske takılması, dezenfektan temin edilmesi, masaların ayrılması zorunludur. Masalarda en fazla 4 kişi oturabilecektir.
-Evler aynı aile üyelerine veya en fazla iki kişiye kiralanabilecektir.
-Gece kulüpleri/ barlar ve çocuk oyun parkları kapalı olacaktır.
-Açık ve kapalı alanlarda toplantı veya etkinlik (yılbaşı kutlamaları da dahil) düzenlenmesi yasaktır.
-Açık alanlarda (park, meydan, sokak, kumsal gibi) en fazla 4 kişi bir araya gelebilecektir.
-Aynı aile üyesi olmayan kişilerin ev ziyaretlerinde bulunması yasaktır.
-Hastane ve hapishane ziyaretleri yasaktır.
-Dini ibadetler, 10 metrekarede 1 kişi bulunmak kaydıyla gerçekleştirilebilecektir.
-Cenaze törenleri en fazla 10 kişinin katılımıyla düzenlenecektir (23.12.2020).

Karadağ Bulaşıcı Hastalıklar Ulusal Koordinasyon Başkanlığınca, 2 Temmuz gece yarısından itibaren yeni tedbirler alınmıştır. Daha önce Rozaje ve Bijelo Polje şehirlerinde ve Ülke genelinde uygulanan tedbirlere ilaveten, Gusinje ve Berane şehirlerinde bugünden itibaren,
 -Kapalı ve açık alanlardaki buluşmalar/faaliyetler (spor, siyasi, kültürel, özel tüm toplantılar)  yasaklanmış, 
-Toplu ibadet ve taziye kabulleri yasaklanmıştır. Cenaze törenlerinin sadece en yakın aile üyeleriyle yapılmasına izin verilmiş,
-Bir aracın içinde aynı aile üyesi olmayan ikiden fazla kişinin birlikte bulunması yasaklanmış,
-Aynı aile üyesi olmayan ikiden fazla kişinin açık alanlarda birlikte bulunması yasaklanmış,
-Apartmanlarda/evlerde ortak aile üyeleri dışında buluşma gerçekleştirilmesi yasaklanmış,
-Okul öncesi eğitim kurumlarının faaliyetleri askıya alınmıştır.
 
Gusinje şehrinde ayrıca, saat 18:00-05:00 arasında sokağa çıkma yasağı getirilmiş, yeme-içme tesisleri kapatılmış ve şehir giriş/şehirden çıkışlar yasaklanmıştır. Sözkonusu tedbirlerin bir hafta süreyle geçerli olacağı, sürenin uzatılıp uzatılmayacağının yedi gün sonraki duruma göre yeniden değerlendirileceği açıklanmıştır. Ülke genelinde tüm kamu kurum ve kuruluşlarına, belediyelere, şirketlere, girişimcilere evden çalışma düzeni almaları tavsiye edilmiştir.
 
Bulaşıcı Hastalıklar Ulusal Koordinasyon Başkanlığı ayrıca, Toplumu Bulaşıcı Hastalıklardan Koruma Yasasında bazı değişikliklere giderek, kamu sağlığını tehlikeye atan  eylemlere getirilen cezaları arttırmıştır. Bu çerçevede, sosyal mesafe kuralına uyulmasını sağlamayan, personeline koruyucu ekipman tedarik etmeyen, mağaza/inşaat alanı/market/turizm tesisleri gibi alanlara ve toplu taşımaya/devlet kurumlarına/belediyelere maskesiz girilmesine izin veren ve tesisleri/toplu taşıma araçlarını (işçilerin/çalışanların naklini yapan araçlar da dahil) dezenfekte etmeyen; herhangi bir yasal kuruluşa 2.000 ila 20.000 Avro, herhangi bir yasal kuruluş çalışanına 200 ila 2.000 Avro, herhangi bir girişimciye 350 ila 6.000 Avro, herhangi bir kamu kurumu veya belediye çalışanına ise 500 ila 2.000 Avro arasında para cezası verileceği, ayrıca özel kuruluşların faaliyetlerinin 6 ay süreyle durdurulabileceği açıklanmıştır.
 
Öte yandan, sosyal mesafe kuralına uymayan, koruyucu ekipman takmayan ve mağaza/inşaat alanı/market/turizm tesisleri gibi alanlara ve toplu taşıma araçlarına/devlet kurumlarına/belediyelere maskesiz giren vatandaşlara da 100 ila 2.000 Avro arasında para cezası verileceği de belirtilmiştir.

Karadağ Hükümeti’nin aşağıda sunulan internet sayfalarından sözkonusu kararların İngilizce metinlerine ulaşılabilmektedir: http://www.gov.me/en/News/228002/Amended-Law-enters-into-force-high-penalties-for-violating-measures-of-National-Coordination-Body-beginning-tonight.html, http://www.gov.me/en/News/228000/National-Coordination-Body-Rigorous-sanctioning-of-violations-of-measures-special-measures-in-Gusinje-and-Berane.html (03.07.2020).

Bosna Hersek ile sınır kapısı olan Rozaje şehri halen giriş ve çıkışlara kapalı durumdadır. İlaveten Gusinje ve Berane şehirlerinde de tedbirler getirilmiştir. Kamu kurum ve kuruluşları yeniden evden çalışma sistemine geçmiştir. Karadağ'a Bosna Hersek üzerinden giriş yapmak isteyen vatandaşlarımızdan, Karadağ'da oturum izni olmayanlara Saraybosna uçağına binmeden önce bir davet mektuplarının olup olmadığı sorulmaktadır. Konu hakkında Saraybosna Büyükelçiliği ve Podgoritsa Büyükelçiliğimiz Konsolosluk Birimlerinden günlük bilgi almadan seyahat planı yapılmaması tavsiye edilmektedir (03.07.2020).

Vaka sayısındaki hızlı artış sebebiyle 30 Haziran akşamı Karadağ Bulaşıcı Hastalıklar Ulusal Koordinasyon Başkanlığınca yeni tedbirler açıklanmıştır. Bu çerçevede;

-Özel toplantılar (düğün, mezuniyet ve doğum günü kutlamaları gibi) düzenlenmesi bir hafta süreyle yasaklanmıştır.
-Gece kulüpleri ve diskoteklerin çalışması bir hafta süreyle askıya alınmıştır.
-Emniyet ve denetim makamlarının alınan sağlık tedbirlerine ve izolasyon önlemlerine ilişkin kontrolleri sıklaştırmasına karar verilmiştir.
-Kamuya açık alanlarda maske takılması ve sosyal mesafe kuralına uyulması gerektiği yeniden hatırlatılmıştır. Gözetim altında bulunan kişilerin bulundukları yerden kesinlikle ayrılmaması ve ziyaretçi kabul etmemesi gerektiği tekrarlanmıştır.
-Rozaje'deki yeme-içme tesisleri bir hafta süreyle kapatılmıştır.
-Acil durumlar haricinde Rozaje'ye giriş ve çıkışlar bir hafta süreyle kapatılmıştır (01.07.2020).

Karadağ'daki Covid-19 salgınına ilişkin vaka sayısındaki hızlı artış sebebiyle 30 Haziran akşamı itibariyle Bulaşıcı Hastalıklar Ulusal Koordinasyon Başkanlığınca yeni tedbirler açıklanmıştır. Bu çerçevede:
-Özel toplantılar (düğün, mezuniyet ve doğum günü kutlamaları gibi) düzenlenmesi bir hafta süreyle yasaklanmıştır.
-Gece kulüpleri ve diskoteklerin çalışması bir hafta süreyle askıya alınmıştır.
-Emniyet ve denetim makamlarının alınan sağlık tedbirlerine ve izolasyon önlemlerine ilişkin kontrolleri sıklaştırmasına karar verilmiştir.
-Kamuya açık alanlarda maske takılması ve sosyal mesafe kuralına uyulması gerektiği yeniden hatırlatılmıştır. Gözetim altında bulunan kişilerin bulundukları yerden kesinlikle ayrılmaması ve ziyaretçi kabul etmemesi gerektiği tekrarlanmıştır.
-Rozaje'deki yeme-içme tesisleri bir hafta süreyle kapatılmıştır.
-Acil durumlar haricinde Rozaje'ye giriş ve çıkışlar bir hafta süreyle kapatılmıştır.
Sözkonusu tedbirlerin uzatılıp uzatılmayacağı bir hafta sonraki duruma göre yeniden değerlendirilecektir (30.06.2020).

Halk Sağlığı Enstitüsü'nün önerisi üzerine, Bulaşıcı Hastalıklar Ulusal Koordinasyon Başkanlığı  Karadağ'daki corona (korona) virüs salgınının sonunu ilan etmeye karar vermiştir. 5 Mayıs'tan bu yana Karadağ'da corona (korona) vakası görülmemesi üzerine, 1 Haziran itibariyle belirli ülkelere sınırlar açılmıştır (09.06.2020).

Hükümet, Karadağ Havaalanlarının yakında Karadağ'a ve Karadağ'dan yapılacak genel havacılık uçuşlarına açık olacağını duyurdu. Karadağ Hükümeti resmi twitter hesabında, "Bulaşıcı Hastalıklar Ulusal Koordinasyon Kurumu, Karadağ'a ve Karadağ'dan yapılacak genel havacılık uçuşları için havalimanlarnın yakında açılması konusunda bir karara varmıştır" denildi (19.05.2020).

Bulaşıcı Hastalıklar Ulusal Koordinasyon Başkanlığı 8 Mayıs 2020 Cuma akşamı Karadağ'da salgının kontrol altına alındığını ve bazı tedbirlerin esnetildiğini açıklamıştır. Bu çerçevede, 11 Mayıs itibariyle bazı bölgelerde şehirler arası seyahatin başlamasına, hastanelerde/sağlık kuruluşlarında normal hastaların kabul edilmesine, sınırlı katılımlı dini ayinlerin gerçekleştirilmesine izin verilmektedir.

Bu son kararlarla, Şehirler arası kara ulaşımının Bar, Budva, Herceg Novi, Kotor, Tivat, Ulçin ve Çetinje (güney), Podgoritsa, Çetinje, Danilovgrad, Tuzi, Niksiç, Savnik ve Pluzine (orta), Pjlevlija, Zabjlak, Bijelo Polje, Berane, Mojkovaç, Kolaşin, Plav, Rozaje, Andrijevitsa, Petnitsa ve Gusinje (kuzey) güzergahları arasında yapılması ve ayrıca şehirler arası deniz yolu ulaşımı yapılması mümkündür. Araçlarda, aynı aile üyesinden olmadığı müddetçe, iki yetişkinden fazla kişinin bulunması halen yasaktır. Bu kural, işçilerin, medya temsilcilerinin, sağlık, itfaiye ve güvenlik hizmetleri sunanEtkisi:personelin taşınması için geçerli olmamakla beraber, deniz ve karayolu ulaşım şirketleri yolcuların maske takmasından ve ayakta seyahat etmemesinden sorumludur.

Tüm hastane ve sağlık kuruluşlarında normal hastalara sunulan hizmetler kademeli olarak yeniden başlanacaktır. Hastaların maske takması (maske takmasına engel bir rahatsızlığı bulunmuyorsa) ve sosyal mesafe kuralına uyması, hastanelere giriş ve çıkışlarda hastalara dezenfektan verilmesi, hastanelerin girişlerinde koronavirüs tedbirlerinin yayınlanması, kolon/meme/rahim kanseri taramalarının tedbirler süresince ertelenmesi zorunludur.

Dini ibadet/ayinlerin yeniden gerçekleştirilmesi için, 10 metrekarelik alanda 1 kişinin bulunması, 2 metrelik sosyal mesafe uygulanması, dini alanlara giriş ve çıkışlarda dezenfektan tedarik edilmesi, bu alanların girişlerinde aynı anda bulunabilecek maksimum kişi sayısının belirtilmesi, ayinler sırasında dini temsilciler haricindeki kişilerin maske takması, dini tesislerdeki açık alanlarda maksimum 20 kişinin bulunması kurallarına uyulacaktır.

Ayrıca, Spor ve Gençlik Bakanlığı’nın yeni düzenlemeleri çerçevesinde kamuya açık alanlarda sosyal mesafe kuralına riayet ederek, bir veya iki kişi tarafından spor/egzersiz faaliyetleri yapılması mümkün olup, 18 Mayıs'tan itibaren daha büyük takım sporlarının faaliyetlerinin küçük gruplar halinde gerçekleştirilmesine, 1 Haziran'dan itibaren ise maç ve turnuvaların seyircisiz olarak başlamasına izin verilecektir (11.05.2020).

Karadağ Bulaşıcı Hastalıklar Ulusal Koordinasyon Başkanlığı, epidemiyolojik durum izin verdiği ve önlemlere uyulduğu takdirde, 4 Mayıs'tan itibaren aşağıda yer alan önlemlerin hafifletilmesi planını kabul etmiştir:
1. Mağazaların çalışmasının sağlanması (tekstil, ayakkabı, teknik ürünler, inşaat malzemeleri, el sanatları, hizmetler, kuaförlük ve güzellik salonları, fitness merkezleri, kırtasiyeler, diş klinikleri, sürücü kursları, araba kiralama hizmetleri, müzeler, galeriler...),
2. Diğer belediyelerdeki yazlık evlerine gidilmesinin sağlanması,
3. Yeni koronavirüs vakalarının kaydedilmediği belediyelerde kentsel taksi taşımacılığı ve yerel toplu kentsel ulaşım.

Planın üçüncü aşamasının ise 18 Mayıs'ta başlatılması öngörülmekte olup, bu aşamada restoran, kafe, otel terasları, sahil barları, plajlar ve alışveriş merkezlerinin açılması öngörülmektedir. 1 Haziran'da başlatılacak dördüncü aşama ile de uygun koruma önlemleri ile karayolu, demiryolu ve denizyolu kentsel ve şehirler arası ulaşımın açılması hedeflenmektedir. 

Başbakan Yardımcısı ve Bulaşıcı Hastalıklar Ulusal Koordinasyon Başkanı Milutin Simoviç, belirlenen hedeflere ulaşmak ve önlemleri hafifletmenin, tüm toplumun altı temel kriteri karşılamadaki sonuçlarına bağlı olacağını söyledi:
1. Enfeksiyonun yayılmasının kontrol altında tutulması,
2. Test edilmesinine devam edilmesi, konaklar ve izolasyonda bulunan kişilerin takip edilmesi,
3. Sağlık tesisleri, bakım evleri ve diğer hassas kategorilere özel ilgi ve bakım,
4. Her işyerinde açıkça belirtilen önleyici tedbirlerin oluşturulması.
5. Diğer ülkelerden virüs girişi riskini en üst düzeye çıkarılması,
6. Vatandaşların tam katılımı ve angajmanı (27.04.2020).

Karadağ Bulaşıcı Hastalıklar Ulusal Koordinasyon Başkanlığı Ülkedeki tedbirlerin esnetilmesini uygun görmüştür. Bu çerçevede,
- Sokağa çıkma yasağının saatleri hafta içi ve hafta sonunda saat 23:00-05:00 arası olarak değiştirilmiştir.
- Marketlerin çalışma saatleri 07:00-22:00 (Pazartesi-Cumartesi günleri arasında, Pazar kapalı) arası olarak değiştirilmiştir.
- Kamuya açık alanlarda bireysel spor (yürüyüş, koşu gibi) ve dinlenme faaliyetlerinin zorunlu sosyal mesafe kuralına ve diğer önlemlere de uymak kaydıyla gerçekleştirilmesine izin verilmiştir.
- 24 Mart'tan itibaren karantinada olan Tuzi şehrinde uygulanan tüm tedbir ve yasaklar durdurulmuş olup, Tuzi'de ikamet edenlerin birbirlerine bağlı ve yakın olan Podgoritsa ve Danilovgrad şehirleri arasında seyahat etmelerine izin verilmiştir. Bunun haricinde şehirlerarası seyahat yasağı devam etmektedir. Önlemlerin ticari faaliyetleri de içerecek şekilde aşama aşama esnetileceği belirtilmiştir (24.04.2020).

Karadağ Ulaştırma Bakanlığı Karayolu Taşımacılığı Müdürlüğü; COVID-19 (KOVİD-19) önlemek için Karadağ'da uygulanan tedbirlerle ilgili olarak, Karadağ'daki mal taşımacılığının kısıtlama olmaksızın gerçekleştirildiği, her türlü yolcu taşımacılığının ise askıya alındığı belirtmiştir. 15 Mart 2020 tarihinden bu yana -bir sonraki bildirime kadar- uygulama aşağıda belirtildiği şekilde gerçekleştirilecektir:

-Karadağ'da daimi veya geçici ikametgahı olan yabancılar hariç, Karadağ'a giriş yabancılar için yasaktır. Uluslararası karayolu taşımacılığı yapan yük araçlarının yabancı sürücülerinin Karadağ'a girmesi yasak değildir.
-Karadağ'a girdikten sonra sınır kapısında kamyon şoförüne Karadağ sınırları içerisinde durmayı, konaklamayı ve Karadağ sınırları içerisinde kalmayı yasaklayan bir Karar verilir. Karar, sınır geçiş noktasının adını –yani Karadağ'a giriş noktasını-, kamyonun çıkış noktası olacak sınır geçiş noktasının adını ve taşıyıcı için söz konusu sınır geçiş noktasına ulaşmak için gerekli süreyi belirtir.
Halihazırda, ülkemizden Karadağ'a olan ihracatta herhangi bir aksaklık söz konusu değildir. Yalnızca, sınırda ve liman gümrük kapılarında bekleme süreleri normal zamandan biraz daha uzun olabilmektedir. Bunun sebebi, daha az gümrük memurunun ve daha az sayıda nakliyecinin çalışıyor olmasıdır.

Karadağ sınır kapılarındaki mevcut durum ise aşağıda belirtilmektedir:

Dobrakovo (Karadağ) – Gostun (Sırbistan) sınır geçişi:
• Girişteki bekleme hattında yaklaşık 1,5 saat bekleme süresi ile 15 kamyon bulunmaktadır. Çıkışta bekleme süresi 30 dakikadır.
• TCG (Geçiş ve müşterek ihracat-transit prosedürü durumunda üçüncü bölüm TCG ile tamamlanır)  düzenli olarak sevk edilmekte, sınır geçişine vardıklarında kamyonlar hemen gönderilmektedir.
• Karantina uygulanmamakta, Bosna Hersekli ve yabancı sürücülere düzenli olarak epidemiyologlarla temasa geçmeleri için yazılı talimatlar verilmiştir

Bosna'dan Ilinobrdo–Klobuk sınırı
• Girişteki bekleme hattında yaklaşık 30 dakikalık bekleme süresiyle 5 kamyon bulunmaktadır. Çıkışta gecikme yoktur.
• 08.00-12.00 çalışma saatleri içinde bekleme süresi 1,5 saattir. Bu süreden sonra bekleme süresi 30 dakikadır. Gümrük işlemleri yüklü taşıtlar sınır kapısına ulaştıkça gerçekleştirilmektedir.
•Karantina uygulanmamaktadır.
•Karadağ'a girerken, sınır geçişi ve Nikşiç arasındaki yol, yol çalışmaları faaliyetleri nedeniyle her gün sabah 10'dan akşam 02'ye kadar trafiğe kapalıdır.

Debeli Brijeg (Karadağ) –Karasović (Hırvatistan) sınır geçişi:
• Giriş ve çıkışta gecikme yoktur.
• Transit halindeki araçlar için ayrı bir hat yoktur ve kamyonların geri kalanı ile bekleme hattındalardır. Ancak, transit araçlara Karadağ'dan çıkmak için son tarihle ilgili yazılı talimatlar verilmektedir.
• Karantina uygulanmamaktadır.

Božaj (Karadağ) - Hani ve Hotit (Arnavutluk) sınır geçişi:
• Girişteki bekleme hattında 1 saat bekleme süresi ile 4 kamyon bulunmaktadır. Çıkışta gecikme yoktur.
• Transit halindeki araçlar için ayrı bir hat yoktur ve kamyonların geri kalanı ile bekleme hattındalardır. Ancak, transit araçlara Karadağ'dan çıkmak için son tarihle ilgili yazılı talimatlar verilmektedir
• Karantina uygulanmamaktadır.

Karadağ'da “kısa süreli kalacak olan yabancı kamyon sürücülerine” yönelik uygulamalar ise aşağıda sunulmaktadır:
-Sınır kapısından Karadağ'a girerken, sürücüye bir ‘’Karar’’ verilir.
-Aracın önemli sebebi olmadan herhangi bir yerde durması yasak olup sürücü, malların gümrükleme ve yükleme/boşaltma işlemlerinin yapılacağı yere kamyonu götürmekle yükümlüdür.
-Aracın arızası durumunda, sürücü polisi aramakla yükümlüdür.
-Forkliftten ayrılırken, sürücünün diğer insanlardan en az 2 metre uzakta olması ve kişisel koruyucu ekipmanı takması gerekir (ağız ve burun maskesi, lateks veya nitril eldivenler; sürücü, her dışarı çıktığında eldiven ve maskeyi değiştirecek, kullanılmış ekipmanı, ekipmanın atılması amaçlanan ayrı bir torbada imha edecek; ekipmanı kullanmadan önce ve sonra el hijyeni ve alkol bazlı ajanlarla dezenfeksiyonun sürdürülmesi zorunlu olacaktır).
-Tuvaletlerin, koruma ve dezenfeksiyon önlemlerine göre belirlenen yerlerde kullanılacaktır.
-Mal yükleme / boşaltma noktasında, sürücü, sosyal mesafenin korunmasına dikkat eder ve kişisel koruyucu ekipmanı (maske ve eldiven) takar, dokümantasyon daha önce elektronik olarak iletilmezse eğer, sürücü dokümantasyonu sunar, yükleme alanını açar, diğer kişilerden gerekli sosyal mesafeyi korur ve boşaltma / yükleme sürecini izler, yükleme / boşaltma tamamlandıktan sonra, sürücü kamyon kabinine girer ve devam eder. 
-Gümrükleme ve yükleme / boşaltma prosedürünün, sürücünün Karadağ bölgesinde kısa bir süre kalmasını gerektirmesi durumunda (örneğin bir gece gerekli ise), büyük kamyonun sürücüsü kabinde bulunur ve mevcut yatağını kullanır, daha küçük kamyonun sürücüleri için mevcut kabin alanı kullanılmalıdır, daha uzun kalmak gerektiğinde; bir otelde / motelde konaklama gerektiğinde, sürücü, yetkili Epidemiyoloji Şubesi’nei bu konuda bilgilendirmek ve alınan talimatları takip etmek zorundadır.
-Sürücüler, işveren tarafından sağlanan yeterli kişisel koruyucu ekipmana (maske ve eldiven) sahip olmalıdır; Karadağ'a girerken, yetkili şubeler yeterli kişisel koruyucu ekipmana sahip olup olmadığını denetleme ve tespit etme hakkına sahiptir (17.04.2020).

Karadağ Ticaret Odası (PKCG) Meclisi, bazı sektörleri Ticaret Odası üyelik ücretlerini ödeme yükümlülüğünden geçici olarak muaf tutmaya karar vermiştir. Ticaret Odası’nın basın açıklamasında “Karara göre, COVID-19 (KOVİD-19) salgını nedeniyle faaliyetleri Sağlık Bakanlığı tarafından yasaklanan şirketler ve girişimcilerin yanı sıra faaliyetleri salgından en çok etkilenmiş olanlar için üyelik aidatlarını ödeme yükümlülüğünün 1 Nisan - 30 Haziran arasında erteleneceği ” belirtilmiştir. Bu hakkı kullanabilmek için şirketlerin ve girişimcilerin ay sonuna kadar Ticaret Odası'na üyelik aidatından muafiyet talep etmeleri gerekmektedir. Karar ve talep formu Karadağ Ticaret Odası’nın web sitesinde (www.privrednakomora.me) bulunmaktadır (14.04.2020).

9 Nisan 2020 tarihi itibariyle Karadağ Hükümeti “şantiyelerde coronavirus’e (koronavirüse) karşı alınan tedbirleri” açıklamıştır:
-Şantiyelerde salgına karşı alınan tedbirlere görünür bir şekilde yer verilmesi,
-Şantiyelerde inşaat işi yapan tüm çalışanların, şantiyeye gidişleri ve şantiyeden dönüşleri sırasında, şantiyede bulundukları süre boyunca (yemek zamanı hariç), kişisel koruyucu ekipman - maskeler ve eldivenler- kullanmasının sağlamasına, 
-Şantiyede inşaat işi yapan tüm çalışanların, çalışma saatleri içinde şantiyeden ayrılmasının (yiyecek vb. temin etmek için dahil) yasaklanması,
-Şantiyede inşaat işi yapan tüm çalışanlara yiyecek dağıtımı yapılması,
-Çalışanların şantiyeye (otobüs ya da minibüs ile) düzenli olarak taşınması sırasında sosyal mesafenin sağlanması,
-Büyük şantiyelerde (40 veya daha fazla işçisi olan) 20 veya daha az işçiden oluşan bir kaç grup halinde çalışılmasına ve bu grupların yapısının değiştirilmemesine, şantiyelerde işçiler arasında sosyal mesafe sınırının uygulanmasına ve şantiyeden çıktıktan sonra gruplar arasındaki temaslardan mümkün olduğunca kaçınılması (bu kuralın çalışanların topluca yaptığı konaklama, taşınma, yemek yeme gibi faaliyetlerde de geçerli olmasına ve çalışanlar şantiyeye gelirken aradaki zaman mesafesi gözetilerek grupların biraraya gelmesinin engellenmesi),
-Şantiyelerde sorumlu müdür ve mühendislerin, çalışanları kişisel koruyucu ekipmanların-maskeler ve eldivenlerin- zorunlu kullanımı ile zorunlu sosyal mesafe kuralını uygulayacak şekilde görevlendirilmesi (09.04.2020).

Restoranlar, kafeler, barlar (yemek teslimatı yapanlar haricinde), gece kulüpleri, kumarhaneler, kitap evleri, alışveriş merkezleri, spor salonları ve çocuk oyun alanları geçici süreyle kapatılmıştır.  Karadağ Hükümeti coronavirus (koronavirüs) salgınıyla mücadele kapsamında aldığı kararla, istisnai izinler haricinde, ülke genelinde aşağıda belirtilen gün ve saat aralıklarında sokağa çıkma yasağı getirdiğini açıklamıştır. Pazartesi-Cuma: 19:00-05:00 Cumartesi: 13:00 - Pazartesi: 05:00. Ziraat Bank Montenegro da çalışma saatlerini bu karar sonrasında 08:00-14:00 olarak güncellenmiştir (31.03.2020).

15 Mart'ta açıklanan tedbirler çerçevesinde, Karadağ vatandaşları ve oturum izni olan kişiler haricinde ülkeye yabancıların girişi geçici süreyle durdurulmuştur. Mal taşıyan yabancıların sınırlardan geçişlerine gerekli kontroller yapıldıktan sonra izin verilecektir. Yurtdışından Karadağ'a dönen tüm Karadağ vatandaşları ile oturum izni olan yabancıların 14 günlük ev karantinasını uygulaması zorunlu hale getirilmiştir (19.03.2020).

16 Mart 2020 itibariyle Karadağ’da coronavirus (koronavirüs) salgınına karşı mücadeleye ilişkin olarak alınan ilave tedbirler çerçevesinde, Montenegro Airlines'ın tüm uçuşları durdurulmuştur. Uluslararası demiryolu ulaşımı askıya alınmıştır. Uluslararası karayolu yolcu trafiği kesilmiştir (19.03.2020).

Ülkeler Tarafından Uygulanan COVID-19 (KOVİD-19) Geçici Ticaret Önlemleri İçin:  https://www.macmap.org/en/covid19 (ITC-Market Access Map/COVID-19 Temporary Trade Measures)
 
Ekonomik Destekler

Karadağ Merkez Bankası Konseyi (CBCG), Covid-19 salgınının finansal sistem üzerindeki olumsuz etkilerini hafifletmeyi amaçlayan geçici tedbirlerle ilgili bir kararda değişiklik yaptı.
Karadağ Merkez Bankası, yaptığı basın açıklamasında, koronavirüs salgınının olumsuz etkisi nedeniyle 31 Mart 2020 ile 31 Aralık 2021 arasında işini kaybeden borçlular için kredi geri ödeme moratoryumunun uzatıldığını açıkladı (31.03.2021).

Karadağ Merkez Bankası'nın Karadağ Bankalar Birliği ile yaptığı görüşmede, yeni bir tedbir paketinin, pandeminin neden olduğu krizden en çok etkilenen mikro, küçük ve orta ölçekli işletmelere odaklanılması gerektiği sonucuna varıldı. Karadağ Merkez Bankası basın açıklamasında, bu sektörün Karadağ'daki toplam çalışan insan sayısının %75'inden fazlasını istihdam ettiği ve ithalatta orantılı paya sahip olması nedeniyle böyle bir tedbirin yerinde olacağını ifade etti. Bu amaçla Karadağ Merkez Bankasının, en çok etkilenen sektörler olarak kabul edilen ve moratoryum, onay ve tercihli düzenleyici muameleyle kredilerin yeniden yapılandırılmasına hak kazanan sektörleri hedefleyen acil değişiklikler hazırlamayı kararlaştırdığı belirtildi. Sözkonusu değişiklikler, Hükümetin savunmasız olarak kabul ettiği tüm sektörlerin yanı sıra, Karadağ Merkez Bankası ve ticari bankalar tarafından belirlenen öncelikli sektörlerin de eklendiği bir listeye uygulanacak. Karadağ Merkez Bankası Başkanı Radoje Zugiç, iş sektörüne gerekli desteğin sağlanması ile bankacılık sisteminin istikrarının korunması arasında bir denge kurmanın çok önemli olduğunu söyleyerek, manevi zararlardan kaçınmak için tedbirlerin aşamalı ve dikkatlice alınacağını vurgulamıştır ( 24.02.2021).

Karadağ İstihdam Bürosu, İstihdam Bürosu tarafından işsiz olarak kayıtlı kişileri hedefleyen, ilk çeyrekte Hükümetin iş ve vatandaşlara yönelik yeni destek tedbirleri paketinden bir defaya mahsus 100 Avro'luk destek ödemesi başlayarak İstihdam Bürosunun işsiz olarak kaydettiği kişilere hedeflendiği belirtilmiştir. İstihdam Bürosu bir basın açıklamasında, sosyal açıdan sorumlu bir banka olarak Crnogorska Komercijalna Banka'nın (CKB) işsiz olan kişilere bir defaya mahsus mali desteği komisyonsuz olarak aktaracağını söylemiştir. Basın açıklamasında ayrıca, "İstihdan Bürosunda kayıtlı işsiz olan kişilerin kimlik kartları ile CKB'den parayı çekebileceği" ifade edilmiştir. 100 Avro'nun altındaki mali tazminatlardan yararlananlar, bir mali şirkette zaten hesapları olduğundan,100 Avro tutarına kadar farkı Prva Banka aracılığıyla alacaklardır. Bu yılın ilk çeyreği için vatandaşlar ve işletmeler için yeni destek tedbirleri çerçevesinde Hükümet, savunmasız gruplar için 7 milyon Avro tahsis etmiştir (23.02.2021).

Karadağ'daki epidemiyolojik durum nedeniyle, Hükümet, Aralık ayında turizm, konaklama, karayolu taşımacılığında yolcuların toplu taşımacılığı, gösteri sanatları ve yaratıcılık sektörlerinin yanı sıra okul öncesi eğitim ve diğer hizmetler ve etkinliklerin organizasyonunda maaş sübvansiyonuna devam etme kararı almıştır. Ekonomik Kalkınma Bakanı Jakov Milatoviç, sübvansiyonların artık spor salonları, fitness merkezleri, spor tesisleri, çocuk oyun parklarında hizmet veren şirket ve girişimcilere de verileceğini belirterek, brüt asgari maaşların %50'sini oluşturacaklarını sözlerine ekledi. Sn. Milatoviç bir basın toplantısında, “Ekonomik Kalkınma Bakanlığı'na bağlı olan bir çalışma grubunun yeni bir destek paketinin geliştirilmesi üzerinde çalıştığını, söz konusu paketin 2021'in ilk çeyreğinde kullanıma sunulacak olup, finansal desteğe ek olarak, iş sektörünü hedefleyen finansal olmayan destek önlemlerini içereceğini” söyledi (Kaynak: Karadağ Haber Ajansı MINA) (25.12.2020).

Avrupa Komisyonu, Karadağ'a 28 milyon Avro tutarında ilk taksiti hibe olarak ödediğini açıklamıştır. Bu önemli bütçe yardımının, koronavirüs salgınının ekonomik sonuçlarını hafifletmesi ve kamu yetkililerinin sosyal ve ekonomik zorluklara yanıt vermelerine yardımcı olması amaçlanmaktadır. Açıklamada, "Bu bütçe desteğinin, Karadağ’ın tıbbi ekipman tedariki ve savunmasız kişilere, girişimcilere, şirketlere, sağlık sektörüne ve diğer etkilenen sektörlere yardım sağlamak için AB tarafından sağlanan 53 milyon Avroluk hibe kapsamında yer aldığı" ifade edilmiş olup, söz konusu hibe yardımının son taksit ödemesi, Karadağ'ın üstlendiği yükümlülüklerin yerine getirilmesine bağlı olacaktır.

Hükümetin AB fonlarını, olabildiğince çok sayıda küçük işletmeye destek sağlamak ve tehlike altındaki çocuklar, engelliler, yaşlılar, engelli yaşlılar ve muhtaç aileler için sosyal yardımları finanse etmek için kullanması beklenmektedir. Söz konusu hibeye ilişkin diğer şartlar, sosyal yardımların azaltılmaması ve şeffaflığın ve bütçe harcamalarına ilişkin bilgilere erişimin iyileştirilmesi gerektiği olarak belirtilmektedir (https://www.cdm.me/english/montenegro-receives-e28-million-from-the-eu/) (13.11.2020).

Karadağ Merkez Bankası Konseyi (CBCG), en savunmasız gruplara odaklanan bir dizi önlemi tanımlayan ve finansal sistemin Covid-19 salgınının olumsuz etkisini hafifletmeyi amaçlayan geçici önlemlere ilişkin bir karar değişikliğine gitmiştir. 23 Ekim'de gerçekleşen CBCG Konsey toplantısında alınan yeni kararlar, işlerini kaybeden veya kaybedecek olan veya maaşları kesilmiş veya kesilecek olan vatandaşları içermektedir. Konsey ilk tedbirin, 31 Mart ve sonrasında Covid-19 salgını nedeniyle işini kaybeden, kredilerini geri ödeyen vatandaşlara altı aylık zorunlu moratoryum getirilmesi ile ilgili olduğunu belirtmiş olup, ayrıca söz konusu morotoryumun, mikrofinans kurumlarının ve leasing şirketlerinin müşterisi olan borçluları da içereceği ifade edilmiştir (23.10.2020).

Dünya Bankası'nın işgücü piyasalarına ilişkin notuna göre, Batı Balkanlar'daki salgının istihdam üzerindeki etkisinin çok büyük ve geniş tabanlı olması beklenmektedir. Dünya Bankası kriz etkisinin zamanla görüleceğini ifade ederek, bunun her ülkenin ekonomik yapısının heterojenliğine, işgücü piyasalarının değişen ekonomik eğilimlere ne kadar hızlı tepki verdiğine ve hükümetin önlemlerinin iş yerleri ve firmaları ne kadar etkili bir şekilde koruduğuna bağlı olacağını da belirtmiştir. “Batı Balkan İşgücü Piyasaları ve COVID-19 Şoku” başlıklı notta, üretimdeki büyük düşüşten en fazla etkilenen sektörlerin konaklama ve gıda hizmetleri, imalat, toptan ve perakende ticaret ile emlakta görüldüğü belirtilerek, işsizlikteki artış büyüklüğünün, politikaların emek talebini artırmak için ne kadar etkili olduğuna da bağlı olacağını, acil politika müdahalelerinin, özellikle zorlu sektörlerde geçim kaynaklarını ve ekonomik olarak sürdürülebilir işletmeleri korumak için işçilere ve işletmelere rahatlık sağlaması gerektiği vurgulanmıştır. Dünya Bankası, kamu kaynaklarının öncelikle ağır darbe almış sektörlere geçici hedefli yardım sağlamak için kullanılması gerektiğine inanmaktadır Önceki ekonomik krizlerden elde edilen deneyimler, ücret sübvansiyonlarının iş yerlerinin korunmasında etkili olabileceğini düşündürmektedir. Dünya Bankası'na göre, efektif iletişim, sosyal diyalog ve açık hükümet taahhütleri iş kayıplarını sınırlamak için kritik öneme sahiptir (01.06.2020).

Karadağ Başbakan Yardımcısı Milutin Simoviç, Hükümetin turizm ve otelcılık sektörüne önem verdiğini, diğer taraftan, Haziran ayı içerisinde sunulacak olan üçüncü ekonomik tedbir paketinin, likiditeyi artırmaya ve turizm sezonu için hazırlık yapmaya yönelik kredi hatlarını içereceğini belirterek, Karadağ Hükümeti’nin turizm sektörünü destek tedbirlerine dahil ettiğini ve Nisan ayında yaklaşık 2 milyon Avro tutarında 5.600 maaşın ödendiğini vurgulamıştır. Bu çerçevede kredi geri ödeme moratoryumları ve diğer destek tedbirlerin de onaylandığını ifade eden Simoviç, Hükümet'in turizm sektörü hariç krizden etkilenen tüm sektörlere eşit davrandığını ve Karadağ Hükümeti’nin 250'den fazla çalışanı olan tüm şirketleri destek programına dahil ettiğini belirtmiştir. Sn. Simovic, Hükümetin özellikle turizm ve otelcilik sektörüne önem verdiğini, üçüncü ekonomik tedbirler paketinin yakında sunulacağını da sözlerine eklemiştir (01.06.2020).

Karadağ Başbakanı Dusko Markoviç, Bulaşıcı Hastalıklar Ulusal Koordinasyon Başkanlığı’nın ekonomiyi yeniden başlatmak, sınırları açmak ve turistleri ağırlamak için en iyi yolu bulmakla görevlendirildiğini, üçüncü ekonomik tedbir paketinin Haziran ayının ilk haftasından daha geç beklenemeyeceğini belirtmiştir. Başbakan Markoviç, üçüncü ekonomik tedbir paketinin, başta turizm sektörü olmak üzere tüm ekonomik sektörler ve ekonominin orta vadeli yeniden yapılandırılması için teşviklere odaklanacağı ifade etmiş, Hükümetin, Karadağ'daki üretimi artırmak, ithalata bağımlılığı azaltmak ve ülkeyi geliştirmek için mevcut kaynakların kullanmasına yönelik gerekli ön koşullar ve araçlar oluşturmak istediğini vurgulamıştır. Başbakan Markovic ayrıca, söz konusu tedbirlerin yeniden canlandırmaya değil, destek ve yeniden yapılandırmaya odaklanacağını da sözlerine eklemiştir (27.05.2020).

Karadağ Başbakanı Dusko Markoviç, turizm sektöründe çalışan kişilerin iki aylık maaşlarına yönelik 5 milyon Avro tahsis edildiğini, buna ilaveten Hükümetin, turizm sektörü için bankalar ve Karadağ Yatırım ve Kalkınma Fonu (IRF) ile birlikte ciddi bir destek paketi hazırlığı içerisinde olduğunu belirtmiştir. Bu destek paketinin ana hedefinin sezon başında yapılması gerekli olan yatırımları sürdürmek ve sektöre likidite sağlamak olduğunu açıklayan Başbakan Markoviç ayrıca, Karadağ'ın turizm için halihazırda deniz trafiğini açtığını ve marinalarının farklı bölgelerden gelen yatlarla dolu olmasının da beklediğini sözlerine eklemiştir (04.05.2020).

Karadağ Hükümeti, corona (korona) virüs salgını sırasında likiditelerini korumak ve çalışmalarında sürekliliği sağlamak amacıyla, Karadağ’ın kuzey bölgesinde yoğunlaşan büyük projeleri yürüten şirketlere 4 milyon Avro'dan fazla avans ödemesi yapıldığını açıklamıştır (04.05.2020).

Karadağ Tarım ve Kırsal Kalkınma Bakanlığı, birincil tarımsal üretim için hibeler sunan IPARD çağrısı için son başvuru tarihini 19 Ağustos’a kadar uzatmıştır. Bakanlığın basın açıklanmasında bu yılki tarım bütçesinden oluşan kapsamlı destek önlemlerinin yanı sıra, IPARD desteği için son başvuru tarihinin uzatılmasının da çiftçiler için ek bir teşvik olduğu belirtilmiş, çiftçilerin 10.000 ile 500.000 Avro arasında değişen projeler için başvurabilecekleri ifade edilmiştir. IPARD çağrısı kapsamında, Karadağlı çiftçiler için AB fonlarından ve ulusal bütçeden toplam 12,3 milyon Avro mevcut olup, çiftçiler, yaptıkları yatırımlar için %60 ile %70 ya da proje başına 350.000 Avro tutarında hibe almaya hak kazanmaktadırlar (04.05.2020).

Karadağ'daki Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD) Ofisi, EBRD'nin mevcut projelerin uygulanmasının mümkün olduğunca sorunsuz devam etmesini sağlamak için elinden geleni yaptığını, Karadağ’a yönelik olarak 2019 yılında 10 projeye imza atıldığını ve yaklaşık 40 milyon Avro yatırım yapıldığını, Covid-19'dan (Kovid-19) önce iş hacimlerini 75 milyon Avro'ya çıkarmayı planlarken, bu miktarın mevcut ve yeni müşterilerle 120 milyon Avro'ya ulaştığını açıklamıştır. Ofis, ekonominin tüm sektörlerine, ancak krizden çok etkilenen finans, turizm ve konaklama, imalat ve tarım sektörlerindeki küçük ve orta ölçekli işletmelere odaklanarak yardım edildiğini belirtmiştir (04.05.2020).

Karadağ Hükümeti, üç aylık bir süre boyunca coronavirus (koronavirüs) salgınından etkilenen vatandaşlar ve işletmeler için brüt mali etkisi 75 milyon Avro olan ikinci ekonomik tedbir paketini kabul etmiştir. Bu tedbir paketine göre:
- 100.000'den fazla kişiyi istihdam eden binlerce girişimci, mikro, küçük ve orta ölçekli işletmeler de dahil olmak üzere, iş sektörüne ve çalışanlara destek sağlanması, 
- Karadağ Sağlık Bakanlığı'nın emriyle çalışmaları yasaklanan şirketlerin, Nisan, Mayıs ve Haziran aylarında tüketilen elektrik faturasının sabit bir kısmının Karadağ'daki enerji kuruluşlarına ödenmesine muafiyet getirilmiştir. Ayrıca, mali destek araçlarının Karadağ Yatırım ve Kalkınma Fonu ile güçlendirilmesi ve bütçe lehine bazı zorunlu ödemelerin askıya alınması, 
- Üretimin büyüme koşullarını yaratan ve tarım ve balıkçılığın desteklenmesine yönelik hazırlanan özel bir programın hayata geçirilmesi, 
- Vergi ve gümrük alanında - KDV iadesi sürelerinin kısaltılması, 
- Karadağ Gümrük İdaresi’nin, Sağlık Bakanlığı'nın emriyle yasaklanan ticari kuruluşların faaliyetleri için gümrük borcunun ertelenmesine yönelik gümrük garantisinin maruz kalma limitini (permissible exposure limit) uzatması, 
- Sosyal yardımlar alanında, işsizlere ve ilk ekonomik tedbir paketinin kapsamına girmeyen emeklilere mali yardımın ödenmesine yönelik yeni tedbirler uygulanması hedeflenmektedir.

Diğer taraftan, Karadağ Elektrik Üretim ve Dağıtım Şirketi (EPCG), getirilen tedbirler boyunca maddi durumu yetersiz olan hanelere elektrik faturaları için sübvansiyon miktarını iki katına çıkaracaktır (27.04.2020).

Karadağ Parlamentosu Danışma Kurulu üyeleri tarafından, iş sektörü çalışanlarına ve korunmasız gruplara yönelik destek tedbirleri paketinin iyi ve objektif bir çerçeve oluşturduğu kabul edilerek, hem kısa vadeli hem de uzun vadeli tedbirlerin somutlaştırılması ve detaylandırılması ile devam edilmesi gerekli olduğu belirtilmiştir. Adı geçen Kurul, zamanında ve uyumlu destek tedbirlerinin önemi, mevcut istihdam düzeyinin korunması ve ekonomik faaliyetlerin planlanan düzeyde tutulması gerektiğini belirtmiştir. Karadağ Parlamentosu tarafından yayınlanan basın açıklamasına göre, Karadağ Hükümeti temsilcileri, coronavirus (koronavirüs) krizi sırasında ikinci sosyal ve ekonomik tedbirler paketini sunmuştur (16.04.2020).

Karadağ Yatırım ve Kalkınma Fonuna-IRF’ye kredi desteğinden yararlanmak için 500’e yakın başvuru olduğu, sözkonusu kredilerin bir kerelik olmayacağı, pandemiden sonra da yeni kredi hatları sunulacağı, böylece işletmelerin pazarda kalmalarına destek verileceği belirtilmiştir. Karadağ Yatırım ve Kalkınma Fonu yetkilisi, bu fonların ürün, hammadde, yarı mamul ürün tedarikinde kullanılabileceğini ve ayrıca girişimcilerin parayı net ücret ödemek için de kullanabileceğini ifade etmiştir. Diğer önlemler kapsamında kiralardan muaf olmayan işletmeler için, söz konusu kredi imkanları kiraların ödenmesi için de kullanılabilmektedir. Karadağ Yatırım ve Kalkınma Fonu şu andan itibaren pandemi sonrası döneme hazırlanmakta olup, yakın zamanda da Karadağ Hükümeti tarafından yeni önlemlerinin alınacağı belirtilmiştir (https://www.bankar.me/2020/04/08/irf-primio-oko-500-prijava-za-kredite/(09.04.2020).

Karadağ Yatırım ve Kalkınma Fonu (IRF), coronavirus (koronavirüs) salgını nedeniyle özel şirketlere likidite sağlamalarına ilişkin yeni kredi potansiyelini sunmuştur (02.04.2020).

Karadağ Merkez Bankası, 30 Mart 2020 tarihinde gerçekleşen Konsey toplantısında, korona virüs salgını nedeniyle çıkan olumsuz etkilerin iyileştirilmesine ilişkin 2,5 milyon Avro ayıracağını belirtmiştir (02.04.2020).

Geleceğe Dönük Beklentiler

Karadağ Dış Yatırımcılar Konseyi (MFIC) Başkanı Christoph Schoen, Karadağ ekonomisinin önümüzdeki yıllarda yatırımlardan güçlü bir şekilde etkilenmeye devam edeceğini, bu nedenle yeni hükümetin gri ekonomiyle mücadeleye devam etmesi gerektiğini belirtmiştir. Sn. Christoph Schoen, kamu maliyesi konsolidasyon tedbirlerinin uygulanmasının, kamu sektörünü optimize etmeyi amaçlayan tedbirlerin yanı sıra ekonomik faaliyetlerin gelişimini de olumlu etkileyeceğini ifade etmiştir. Karadağ Dış Yatırımcılar Konseyi (MFIC) Başkanı Christoph Schoen , "İş Fırsatlarını Teşvik Etmek" adlı yayınında “Hükümet, ilgili kurumların kararlı tepkisini gerektiren ve adil piyasa rekabetinin sağlanmasında önemli bir faktör olan gri ekonomiyle mücadeleye devam etmelidir. Yeni yatırımların daha başarılı bir şekilde uygulanması için öngörülebilir ve şeffaf bir iş ortamının önemini vurgulamak istiyoruz’’ dedi.

Öte yandan, Karadağ ekonomisinin çeşitlendirilmemesi, yabancı yatırımların tam olumlu etkisini azaltabilecek sınırlayıcı bir faktör olabilmektedir. Addiko Bankası’nın da CEO'su olan Schoen, koronavirüs salgınının tüm dünya ekonomisini vurarak önemli sayıda şirketi işlerini kapatmaya zorlanma riskiyle karşı karşıya bıraktığını belirtmiştir. Sn. Schoen,“Krizin özellikle küçük ve orta ölçekli işletmeler ve çalışanları üzerinde ciddi bir etkisi olmuştur. Öte yandan kriz, şirketlerin operasyonların daha da gelişmesini desteklemek için teknolojiyi kullanmaları konusunda potansiyel fırsatlar yaratmıştır ”dedi. Konsey (MFIC) Başkanı Christoph Schoen, Karadağ'daki yabancı yatırımcılar için mevcut ekonomik durum ve koronavirüs kriziyle ilgili en önemli konulardan bahsederken, hukukun üstünlüğünün tüm MFIC üyeleri tarafından ticari faaliyetlerin gelişmesi için en zorlu ön koşul olarak kabul edildiğini ifade etmiştir.

Sn. Schoen “İdarenin faaliyetlerinin şeffaflığını ifade eden bir iş ortamının çok önemli olduğuna inanıyoruz. Karadağ, ülkeyi yabancı yatırıma daha açık hale getirmek için adımlar atarken, daha fazla iyileştirmenin yapılması gerekiyor” dedi. Schoen, yolsuzluğu azaltmak ve çıkar çatışmaları üzerindeki kontrolü güçlendirmek için yasal kurumların daha da geliştirilmesi gerektiğine inandığını belirtmiş olup, “Yargı sisteminin etkinliğini artırması gerekirken, mahkeme kararlarının tutarlı bir şekilde gerekçelendirilmesi veya uygulanması gerekir. Dahası, gri ekonominin daha fazla bastırılması, açık pazar ve ticari faaliyetler üzerinde olumlu bir etki yaratacaktır ”demiştir.

Genel makroekonomik durumla ilgili olarak, yılın ikinci çeyreğinin COVID-19'un yayılmasını önlemeyi ve halk sağlığını korumak için çok sayıda epidemiyolojik önlemin uygulanmasını amaçlayan ekonomik ve sosyal kapanmalarla karakterize edildiğini vurgulamıştır. Sn. Schoen, “Böyle bir ortamda, % 20,2'lik büyük bir ekonomik düşüş kaydedildi. Sağlık krizinin uzun sürmesi, turist trafiğinin çoğunun genellikle gerçekleştirildiği ve ülkede önemli özel ve kamu geliri sağladığı yaz aylarında büyük bir ekonomik daralmaya yol açmıştır” dedi. Ekonomik Reform Programı Uygulama Raporuna göre 2020'nin ilk yarısında reel GSYİH düşüşü % 10,3 olurken, 2020'nin ilk yarısında turizmden elde edilen gelir 2019'un aynı dönemine göre yüksek bir düşüşle % 78,5 düşmüş olup sadece ikinci çeyrek ise % 95,3 oranında düşmüştür. Karadağ Dış Yatırımcılar Konseyi (MFIC) Başkanı Christoph Schoen, "Öte yandan, Ocak-Temmuz 2020 döneminde net doğrudan yabancı yatırım girişi 2019'un aynı dönemine göre % 18,4 artışla 285,8 milyon Avro’ya ulaştı" dedi.

Sn. Schoen, Karadağ'daki AB Delegasyonu ile işbirliğinden bahsederken, geleneksel olarak iyi olduğunu belirtmiştir. MFIC Başkanı Christoph Schoen, “AB Delegasyonu ve MFIC, ülkenin ekonomik kalkınması hakkında sürekli görüş alışverişinde bulunuyor, bu anlamda faaliyetlerimizi ve girişimlerimizi iş ortamını iyileştirme yönünde karar vericilere yönelik koordine ediyoruz. Karadağ Ekonomik Reform Programının hazırlanması ve uygulanmasına ilişkin gözden geçirme misyonları sırasında TAIEX ve AB Komisyonu temsilcileriyle düzenli olarak görüşüyoruz, aynı zamanda iş ortamının iyileştirilmesine yönelik deneyimlerimizi de paylaşıyoruz ” dedi. Sn. Christoph Schoen ayrıca, bir sonraki Beyaz Kitabı 2020 - Karadağ'da Yatırım Ortamı hazırlanma sürecinde olduğunu, bahsi geçen kitap iş ortamının daha da iyileştirilmesine yönelik farklı alanlarda öneriler içereceğini ve 2021'in ilk çeyreğinin sonunda kamuoyuna sunulacağını belirtmiştir (Kaynak: Karadağ Haber Ajansı – MINA) (17.12.2020).

Avrupa Yeniden Yapılanma ve Kalkınma Bankası'nın (EBRD) son tahminlerine göre, turizm sektörünü kötü şekilde etkileyen Covid-19 salgını sonucunda Karadağ ekonomisi bu yıl %9 küçülecek.

EBRD raporunda, “salgının turizmi çok kötü etkilediği: yılın ilk yedi ayında yabancı turistlerin geceleme sayısının bir önceki yıla göre %85 azaldığı; turistlerin çoğu yaz aylarında ülkeyi ziyaret ettiği; Turizmdeki çöküşün, turizmin normalde beşte bir oranında katkıda bulunduğu GSYİH'yi ciddi şekilde etkileyeceği” belirtildi.

EBRD, yayınlanan en son Bölgesel Ekonomik Beklentilerinde, Karadağ'ın önümüzdeki yıllarda %5'lik bir GSYİH büyümesi göstereceğini tahmin ederken, ekonominin 2020'nin ikinci çeyreğinde deflasyona girdiğini ve yıllık enflasyonun Nisan-Haziran 2020 döneminde ortalama % -0,7 olduğunu belirtmiştir.

Raporda ayrıca, “bireyler ve firmalara yönelik şirketlerin likiditesi ve işyerleri korumanın yanı sıra savunmasız grupları desteklemeye odaklanan Covid-19'un olumsuz etkilerini hafifletmek için Hükümetin getirmiş olduğu önlemlerin, 2020 yılı sonuna kadar kamu borcunu GSYİH'nın yüzde 90'ına çekebileceği” de ifade edilmiştir.

EBRD, Arnavutluk ve Karadağ ülkelerinde turizm sektöründeki çöküş, küresel tedarik zincirlerindeki aksaklıklar ve düşük sanayi üretimi, doğrudan yabancı yatırım girişleri ve işçi dövizlerindeki düşüş nedeniyle, Batı Balkanlar'daki üretimin 2020'de %5,1 oranında düşmesini beklemektedir (02.10.2020).

Dünya Bankası'nın son tahminlerine göre Karadağ ekonomisinin bu yıl % 5,6 oranında daralacağı, GSYİH'nın ise %8,7 oranında azalacağı beklenmektedir. En son “Küresel Ekonomik Beklentiler” konulu Dünya Bankası Raporu, önümüzdeki yıl ekonomik büyümenin %4,8'e ulaşacağını ifade etmiş olup, Dünya Bankası'nın Ocak raporunda ise ekonomik büyümenin %2'de kalacağı belirtilmektedir. Adı geçen Dünya Bankası Raporunda corona (korona) virüs pandemisinin neden olduğu ani bir şokun ve sınırlama önlemlerinin küresel ekonomide ciddi bir gerilemeye neden olduğuna da dikkat çekmektedir. Dünya Bankası, küresel ekonominin bu yıl %5,2 oranında küçüleceği, bu durumun II. Dünya Savaşı'nın sonundan bu yana yaşanan en derin durgunluğa neden olacağı, ekonomilerin çok büyük bir kısmında 1870'ten bu yana kişi başına üretimde yaşanan en fazla düşüşle karşılaşılacağı tespitlerini de yapmaktadır (11.06.2020).

Viyana Uluslararası Ekonomik Araştırmalar Enstitüsü'nün (WIIW) en son tahmin raporuna göre, Karadağ ekonomisinin turizme aşırı bağımlılık nedeniyle %8 oranında daralması beklenmektedir. Bölgede, Hırvatistan'ın en yüksek reel GSYİH daralmayla (%11) karşılaşacağı, Hırvatistan'ı Slovenya (%9,5), Slovakya (%9) ve Karadağ'ın (%8) izlemekte olduğu, beklenmekte olan bu ekonomik daralmaların bu ülkelerin özellikle dış ticaret ve turizme olan aşırı bağımlılıklarından kaynaklandığı belirtilmiştir. Yine aynı raporda, Kuzey Makedonya, Arnavutluk ve Bosna-Hersek ekonomilerinin %5, Sırbistan ekonomisinin %4'lük bir daralma yaşayacağı, GSYİH'nın Türkiye'de %6, Rusya'da ise %7 oranında düşeceğinin tahmin edildiği görülmektedir (19.05.2020).

Avrupa Komisyonu, İlkbahar 2020 Ekonomik Tahmininde, coronavirus (koronavirüs) pandemisinin olumsuz etkileri nedeniyle Karadağ'ın GSYİH'nın bu yıl %5,9 oranında azalacağını öngörmektedir.  Komisyonun Sonbahar Tahmininde ise bu oranın %3 artış olarak beklendiği görülmektedir. Avrupa Komisyonu daha önceki tahminlerinde %2,8 olarak belirttiği büyümeyi ise 2021'de %4,4 olarak öngörmektedir.

Avrupa Komisyonu raporunda, COVID-19 (KOVİD-19) salgınının olumsuz etkileri nedeniyle ekonominin 2020 yılında büyük ölçüde daralacağını, Karadağ ekonomisinin gelişmesi ve GSYİH'da büyümenin gerçekleşmesini önemli ölçüde turizm gelirlerine bağlamaktadır. Ancak salgın nedeniyle,  turizm ve seyahat faaliyetlerinin yüksek sezona girmek üzereyken durma noktasına gelmesi bu konuda da tereddütler doğurmaktadır. Avrupa Komisyonu, seyahat ve turizmin Karadağ'ın toplam GSYİH'sının yaklaşık %25'ini oluşturduğunu hatırlatarak, turizmde yaşanan sıkıntıların iç tüketim ve yatırım üzerinde de etkisi olacağını, ancak ithalatta meydana gelecek düşüşle olumsuz etkilerin bir miktar etkisiz kalabileceğini belirtmektedir. Bu tahmin senaryosu, turizm şokunun 2020'nin ikinci çeyreğine kadar süreceğini, üçüncü çeyrekte ise, hareket kısıtlamaları sona erdiğinde, Karadağ'ın sahil beldelerine komşu ülkelerden karayoluyla gelen yolcular ve yerli turistlerle birlikte mütevazı bir iyileşme gerçekleşeceğini varsaymaktadır.

Avrupa Komisyonu ayrıca, 2021 ekonominin hızlı bir şekilde toparlanmasının, birçok önemli belirsizliğe tabi olduğunu, bu senaryonun ana riskinin, virüsün yeniden etkinlik kazanması ve bir sonraki turizm sezonundan önce aşının bulunmaması  olduğunu da belirtmektedir.

Karadağ işgücü piyasası, mevsimsellik ve özellikle inşaat, tarım ve turizm başta olmak üzere yabancı geçici işçilere bağımlılık göstermektedir. İstihdamın, ekonomik düzelmenin akabinde  2021 yılından itibaren kademeli olarak toparlanması beklenmektedir. Avrupa Komisyonu, uluslararası petrol fiyatlarındaki keskin düşüşün yanında, 2020 yılında karşılaşılması muhtemel enflasyon baskısı ile iç talepte daralma yaşanacağını da öngörmektedir (12.05.2020).

Karadağ Ticaret Odası (PKCG), coronavirus (koronavirüs) salgını nedeniyle Karadağ Hükümetinin, yerel çiftçilere bu yıl üretimlerinin finanse edilmesine yönelik yardımcı olması gerektiğini ve fazla yerli ürünlerin pazarda satın alınması konusunda garanti vermesi gerektiğini ifade etmiştir. Karadağ Ticaret Odası, geçen birkaç yıl içinde yerli üretimin önemli bir bölümünün turizm sezonunda satıldığını ve önümüzdeki turizm sezonu ile ilgili belirsizlikler göz önüne alındığında, çiftçilerin bu yıl üretim hacminden emin olmadıklarını da sözlerine eklemiştir. PKCG ayrıca, çiftçilerin, fazla ürün için bir pazar bulmak zor olacağından, üretimlerini geçen yılın seviyesinde tutmaları veya hacmini azaltmaları gerektiğini konusunda emin olmadıklarını belirtmiştir. Ülkemizin Karadağ'a yönelik yaş meyve sebze ihracatı konusunda herhangi bir aksaklık olmamasına rağmen, Karadağ'ın turizm sektörünün daralması beklendiğinden, bu yaz döneminde önceki senelere göre yaş meyve sebze talebinin daha az olacağı beklenmektedir (24.04.2020).

Karadağ ekonomisinin, özellikle turizm sektörünün, coronavirus (koronavirüs) salgınından ciddi şekilde etkilendiğini ve bu durumda herhangi bir tahmin yapmanın da zor olduğu belirtilmektedir. Son tahminlere göre Karadağ'ın gayri safi yurtiçi hasılasının Uluslararası Para Fonu (IMF)’ye göre %9, Dünya Bankası (WB)’na göre de %1,3 azalacağına ilişkin açıklamalar yapılmaktadır. Mevcut koşullarda ve bilinmezliklerle Ülkede bu yıl gerçekleşecek kamu borcunun ne kadar yüksek olacağını tahmin etmenin de zor olduğu, ancak bunun kesinlikle büyüyeceği beklenmektedir (16.04.2020).