Covid-19 Gelişmeleri

19 Nisan 2021

1.Covid-19 Salgını Nedeniyle Alınan Önlemler:

Slovak Hükümeti, salgın durumundaki kötüleşme nedeniyle tedbirlerin sıkılaştırılmasına karar vermiştir.

Bu kapsamda, 1- 24 Ocak 2021 tarihleri arasında;
1) - Ev ziyaretleri mümkün olmayacaktır (Şu an mevcut istisnalar çerçevesinde birlikte bulunan iki ev halkının hemen ayrılmalarına gerek olmamakla birlikte, ayrıldıktan sonra tekrar biraraya gelinmesi mümkün olmayacaktır.).
- Dini mekanlar kamuya kapalı olacaktır.
- İşletmelerin dış alanlarında yeme/içme mümkün olmayacaktır.
- Kayak merkezleri kapalı olacaktır.
- Otellere yeni misafir kabul edilmesi mümkün olmayacaktır. (Halihazırda otellerde bulunan misafirler bulundukları konaklama tesislerinde kalabilecekler, ancak konaklamanın uzatılması mümkün olmayacaktır.)
- İller arasında seyahatler mümkün olmayacaktır (İşe gidip gelinmesi hariç).
2) Sokağa çıkma yasağında uygulanan muafiyetler aşağıda yer alan istisnalarla sınırlandırılmıştır:
- İşe gidip gelme
- Temel ihtiyaçların karşılanması (En yakın market, eczane, evcil hayvan ihtiyaçları, doktor vb.)
- Evcil hayvanın evden en fazla 1000 metre uzaklıkta gezdirilmesi
- Çiftlik hayvanlarına bakım
- Cenazeye gidilmesi (En fazla 6 kişi)
- Postane, banka, motorlu araç servisleri, kuru temizleme, benzinlik vb. hizmetlere ulaşım
- Bakıma muhtaç yakınlara gidilmesi
- Doğada vakit geçirilmesi (Yalnızca bulunulduğu il içinde)
- C-19 testi için dışarı çıkılması (01.01.2021)

Slovak Hükümeti'nin 6 Ocak'ta aldığı yeni kararlar çerçevesinde, ülkede halihazırda yürürlükte olan sokağa çıkma yasağı Nitra ilinde daha katı biçimde uygulanmaya başlanacaktır. Vaka sayılarının çok yüksek olduğu ve hastane kapasitelerinin aşıldığı Nitra'da, 11 Ocak'tan itibaren geçerli olacak yeni uygulamaya göre sadece negatif C-19 testi ibraz edebilen kişiler işe gidip gelebilecektir. Temel ihtiyaçların karşılanması için alışveriş gibi sokağa çıkma istisnaları ise geçerliliğini korumaktadır. Bahse konu şehirde ve ülkenin ikinci büyük şehri Kosice'de önümüzdeki günlerde kitlesel testler yapılması öngörülmektedir. Yeni kararlar doğrultusunda ayrıca, tüm ülke çapında vatandaşlara yakınları ile internet üzerinden çevrim içi iletişimin tercih edilmesi, çalışanlara mümkünse evden çalışma imkanı sağlanması ve dış alanlarda diğer bireylerle yakın temastan kaçınılması önemle tavsiye edilmektedir.

 

-Uçuş yasakları:
 

-Sınır önlemleri


Almanya, Avusturya’nın federal eyaleti Tirol’un, 28 Mart Pazar gününden itibaren koronavirüs mutasyonları sebebiyle potansiyel olarak riskli sayılan bölgelerden birisi olmadığını açıkladı. Böylelikle Almanya, Güney Afrika mutasyonunun yayıldığı şüphesiyle Tirol ile 14 Şubat'ta başlatılan sıkı sınır kontrollerini gevşetti. Ayrıca, Slovakya ve Çekya'yı da en riskli ülkeler listesinden çıkardı. Buna istinaden, Çekya tarafından 14 Şubat’tan bu yana yük taşımacılarına uygulanmakta olan C-19 test zorunluluğu da yürürlükten kaldırılmıştır. Dolayısıyla, 28 Mart itibarıyla yük taşımacılarımızın Slovakya’dan Çekya’ya geçerken sınırda C-19 test sonucu ibraz etme zorunluluğu bulunmamaktadır.

Almanya, yeni tip virüse karşı 14 Şubat 2021 tarihi itibarıyla Çekya sınırına ilişkin düzenlemelerini güncellemiş ve Çekya’dan Almanya’ya geçişlerde 48 saatten daha eski olmayan negatif PCR veya antijen test sonucu talep edilmeye başlanmıştı. Test zorunluluğu Almanya’ya transit geçiş yapan sürücülere de uygulanmaktaydı. Buna istinaden, Çekya, yine 14 Şubat 2021 tarihinde, sınırda trafik yoğunluğunu engellemek için Çekya’ya girişlerde 36 saatten eski olmayan negatif PCR veya antijen test sonucu zorunluluğu getirmişti. Slovakya-Çekya sınırında Çek tarafının uygulaması, Almanya’nın başlatmış olduğu yeni sınır önlemlerinden dolayı ortaya çıkmıştı. 28 Mart itibarıyla uygulamanın yürürlükten kaldırılması ile yük taşımacılarımızın Slovakya'dan Çekya'ya geçerken test sonucu ibraz etme zorunluluğu kalmamıştır. (28.03.2021)

 

Son 14 günde yalnızca AB ülkeleri, İzlanda, Norveç, Lihtenştayn, İsviçre veya İngiltere’yi ziyaret etmiş kişilerin aşağıda yer alan şartlardan birini yerine getirmeleri ve bunu kanıtlayabilmeleri kaydıyla, Slovakya’ya dönüş/girişlerinde kolaylık sağlanacaktır.

-           mRNA aşısının ikinci dozu ile en az 14 gün önce aşılanmış olması (örneğin Pfizer/BioNtech, Moderna)

-           Viral vektör aşısının ilk dozu ile en az 4 hafta önce aşılanmış olması (örneğin AstraZeneca); 

-           C-19 hastalığını geçirdikten sonra ilk 180 gün içinde mRNA veya viral vektör aşısının ilk dozu ile en az 14 gün önce aşılanmış olması

-           Son 180 gün içinde C-19 hastalığını geçirmiş olması

Bu kategorilerde bulunan kişilerin ayrıca, Slovakya’ya girişleri esnasında www.korona.gov.sk/ehranica formu doldurmaları, beraberinde en geç 48 saat önceden yaptırılmış negatif Ag test sonucu veya 72 saat önceden yaptırılmış negatif RT-PCR test sonucu getirmeleri ve karantinada kalmaları gerekmektedir, izolasyonun 8. gününü beklenmeksizin RT-PCR negatif test sonucu alınması halinde karantina sona erdirilecektir.

Türkiye’den gelen kişiler açısından yürürlükte bulunan karantina uygulaması geçerliliğini korumaktadır. Taşımacılık, transit vb. durumlarda tanınan muafiyetler aynı şekilde geçerlidir. (19.04.2021)


2.Ekonomik Destekler:
 

Slovakya Hükümeti, koronavirüsün ikinci dalgası sebebiyle zarar gören işletmecilere, girişimcilere yardımcı olmak amacıyla 2020 yılının Ekim ayında “İlk Yardım Paketi +” (First Aid +) açıklayarak “İlk Yardım Paketi” (First Aid) kapsamında verdiği destekleri genişletti. Başbakan Igor Matovic tarafından basın toplantısı ile duyurulan pakette yer alan hususlar:

    • Doğrudan destekler, ücret desteği şeklinde, koronavirüs önlemleri sebebiyle faaliyetlerini zorunlu olarak durduranlar, kısıtlayanlar ile gelir kaybına uğrayan işverenlere iki şekilde verilmektedir.
    • Birinci yöntem - “kurzarbeit” diye adlandırılan kısa çalışma ödeneği kapsamında - çalışanın işverene maliyetinin %80’ine kadar olan kısmın, 1.100 avroyu geçmeyecek şekilde devlet tarafından ödenmesidir (Daha önce, çalışanın brüt maaşının %80’ine kadar olan kısım 880 avroyu geçmeyecek şekilde uygulanıyordu).
    • İkinci yöntem ise geçen yılın aynı dönemine göre satışlarda yaşanan düşüş miktarına göre sabit miktarda işçi ücretlerinin ödenmesi şeklindedir. Buna göre, satışlarda %20 ila %40 arasında düşüş varsa 270 avro ila 450 avro (İlk pakette 180-300 avro), %40-%60 düşüş varsa 450-630 avro (İlk pakette 300-420 avro), %60-%80 arası düşüş varsa 630-810 avro (İlk pakette 420-540 avro) ve %80’in üzerinde düşüş varsa 810 avro (İlk pakette 540 avro) sabit katkı verilmektedir.
    • Örnek olarak, 100 çalışanı olan bir perakendecinin alacağı destek 88.000 avro iken, “İlk Yardım Paketi +” ile destek miktarı 110.000 avroya çıkarılırken; 100 çalışanı olan ve satışlarında %85 oranında düşüş görülen bir sanayicinin alacağı devlet desteği 54.000 avrodan 81.000 avroya yükseltildi.
    • Sabit ücret desteklerinden serbest meslek erbabı (self-employed) müteşebbisler de yararlanmaktadır. Örneğin, gelirinde %85 düşüş olduğunu beyan eden bir kuaföre/berbere de aynı şekilde 810 avro (İlk pakette 540 avro) destek verilmektedir. Buna ilaveten, gelir düşüşü yaşayan şahıs şirketlerine beyan olmaksızın 315 avro (İlk pakette 210 avro) destek verilmektedir.
    • Part-time çalışan şahıslar için ilk pakette herhangi bir destek bulunmazken, “İlk Yardım Paketi +” ile sosyal sigortası olanlara (Örneğin, sanatçılar) 610 avro ve sosyal sigortası bulunmayanlara (Örneğin, sporcular) ise 115 avro destek verilmektedir.

“Kültür ve Turizm Desteği” kapsamında Slovakya Ulaştırma, İnşaat ve Bölgesel Kalkınma Bakanlığı iç turizmi desteklemek amacıyla toplam 100 milyon avro destek vereceğini açıkladı. Söz konusu destekten koronavirüsten dolayı 2019 yılına göre satışlarında %40’tan fazla düşüş yaşayan restaurant, kafe ve bistrolar, otel ve misafir evleri, su parkı ve havuzlar, turistik rehberler, botanik parklar, hayvanat bahçesi, doğal park ve eğlence parkları, müzeler, tarihi anıtlar ve turistik alanlar ile asansör ve teleferik işletmeleri faydalanabilmektedir. Destek miktarı satışlarda yaşanan düşüş miktarına bağlı olarak %4 ila %10 arasında değişmektedir. Örneğin, 2020 yılının Ekim ayında bir önceki yılın aynı ayına göre hiç satış yapamamış olan bir kafe, 2019 yılının Ekim ayı satışlarının %10’u oranında destek alacaktır. (03.02.2021)

“İlk Yardım Paketi +” ve “Kültür ve Turizm Desteği” destekleri birleştirilebilecektir. Örneğin, kapanan bir restaurantın işletmecisi “İlk Yardım Paketi +” kapsamında, çalışan başına işverene maliyetinin %80’i kadar kısa çalışma ödeneği ile birlikte “Kültür ve Turizm Desteği” kapsamında gelir düşüşünün %10’u kadar telafi ve kira desteği alabilecektir.

Ekonomi Bakanlığı tarafından serbest meslek erbabı ve KOBİ’lere verilen devlet yardımları arasında işletmelere ait kira ödemelerinin desteklenmesi de bulunmaktadır. Söz konusu kira yardımı, salgının ilk dalgasında olduğu gibi ikinci dalgada da geçerlidir. Kira yardımı için başvurular 2021 yılının Mart ayı sonuna kadar devam edecektir. Buna göre, mülk sahiplerine devlet tarafından doğrudan ödeme yapılmaktadır. Söz konusu devlet yardımlarında üst miktar, her başvuru için, birincil tarımsal üretimde faaliyet gösteren işletmelerde 100.000 avro, balıkçılık ve su ürünleri sektöründe faaliyet gösteren işletmelerde 120.000 avro ve diğer sektörlerde 800.000 avrodur. Ekonomi Bakanlığı tarafından ayrılan fon miktarı 200 milyon avrodur. 100.000 civarında başvuru olmasını bekleyen Ekonomi Bakanlığı, beş aydan kısa bir süre içerisinde yaklaşık 17.000 talep için 35,5 milyon avro tahsis etti. Bu sebeple, Bakanlık, pandeminin ikinci dalgasından da etkilenen ve hatta tamamen kapanmamış olan girişimcilere de sübvansiyon alma hakkı tanıdı.

Ekonomi Bakanlığı, Mart-Aralık 2020 döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre gelirlerinde %30’dan fazla düşüş yaşayan ve kültürel ve sanatsal alanlarda faaliyet gösteren mikro ve küçük ölçekli işletmelere, karşılayamadıkları sabit maliyetlerinin %90’ı, orta ölçekli işletmelere ise %70’i oranında destek sağlamaktadır. Söz konusu destek için başvurular 2021 yılının Mart ayı sonuna kadar devam edecektir.

Slovakya Maliye Bakanlığı’nın sağladığı fonlar, 260 mobil test uygulama merkezinin beş ay boyunca işletilmesi ve yenilerinin kurulması için tasarlandı. Bakanlık tarafından yapılan açıklamaya göre, bütçe tedbirleri onaylanarak, 30 milyon avrodan fazla para aktarılmaktadır.(20.01.2021)

Slovakya Çalışma Bakanlığı koronavirüse karşı İlk Yardım, İlk Yardım + ve İlk Yardım ++ (First Aid, First Aid +, First Aid ++) yardım programları kapsamında istihdamı desteklemek amacıyla 16.02.2021 tarihi itibarı ile 2.970.064 kişiyi destekleyerek toplam 968 milyon avrodan fazla mali yardım yaptığını açıkladı. (16.02.2021)

-Firmalara yönelik destek paketleri:
Otomobil üreticisi Volkswagen Slovakya şimdiye kadar devletten 18,1 milyon avro yardım aldı. Volkswagen’i 17,8 milyon avro ile U.S. Steel Kosice izledi. Trnava'daki otomobil üreticileri Stellantis ve Zilina'daki Kia’nın ise her biri 5,5 milyon avro aldı. En fazla yardım alan ilk 10 şirket otomotiv endüstrisi ve çelik üretiminde faaliyet göstermekte olup, tek istisna J&T'nin turizm alanında faaliyet gösteren Tatry Mountain Resorts’u oldu. Korona krizinden etkilenen girişimcilere yönelik ana sübvansiyon programı kapsamında devlet, Şubat ayı başına kadar 860 milyon avro ödedi. 53 tanesi 1 milyon avrodan fazla ve yaklaşık 1.000 tanesi 100.000 avrodan fazla olmak üzere 123.000 şirket mali yardım aldı. (16.02.2021)


Çalışma Bakanlığı, yaklaşık bir yıldır istihdamın desteklenmesine yönelik olarak yürürlükte bulunan İlk Yardım, İlk Yardım + ve İlk Yardım ++ programları kapsamında, 4 Mart 2021 tarihi itibariyle, yaklaşık 1,1 milyar avro devlet yardımı sağladı. (10.03.2021)

C-19’a karşı alınan tedbirleri hafifletmek amacıyla Slovakya Ekonomi Bakanlığı tarafından verilen kira yardımlarında, birinci ve ikinci dalgada olmak üzere toplam 65,4 milyon avro tutarında 37.743 başvuru işlem gördü. Son başvuru tarihi 30 Haziran 2021’ye uzatıldı; ancak girişimciler yalnızca Mart ayı sonuna kadar olan süre için yardım başvurusunda bulunabilecekler. Sadece alınan tedbirler nedeniyle kapalı kalmak zorunda olan girişimciler değil; aynı zamanda faaliyetlerini sınırlandırması gereken girişimciler de yardım alma hakkına sahiptir. Uygun başvuru sahipleri, ilk dalgada olduğu gibi ikinci dalgada da kiraya veren aracılığıyla sübvansiyona başvuran kiracılardır. Sübvansiyon, kiraya veren ile kiracı arasındaki anlaşmaya dayalı olarak kira indirimi sağlanan tutarda ve kira bedelinin %50'sinden fazla olmamak kaydıyla sağlanabilmektedir. (30.03.2021)

Slovakya’da istihdam yardımı programları bir yıldır devam ediyor. Tedbir-3B en fazla başvurulan tedbir olurken, Bakanlık, toplam tutarı 587 milyon avrodan fazla olmak üzere 162 binden fazla devlet yardımı sağladı. Faaliyetleri en az bir ay (daha önce iki ay idi) kesintiye uğrayan veya kısıtlamalara rağmen işlerini sürdüren işverenler, kurzarbeit adı verilen 3A ve 3B tedbirlerinin bir parçası olarak katkı payı alma hakkına sahiptir. Şubat ayından itibaren sağlanan yardım, çalışanın işverene toplam maliyetinin %100'üne eşittir ve üst limit çalışan başına 1.100 avrodur. (30.03.2021)

Slovakya Ekonomi Bakanlığı, ikinci tur destek kapsamında, (düzensiz) otobüs taşımacılarına ilişkin 145 başvuruyu işleme aldı ve 4,2 milyon avro ödedi. Bakanlığa göre, bu alanda faaliyet gösteren 80'den fazla küçük ve orta ölçekli işletme, başvurularının işleme alınmasını bekliyor. Talep edilen destek miktarı ise 1,5 milyon avrodur. Bakanlık, başvurunun alınmasından itibaren yaklaşık iki ila üç hafta içinde bu çağrıya ilişkin fonları dağıtacaktır. Bakanlık, başvuru sahiplerinin, Nisan ayı sonuna kadar sübvansiyon başvurusunda bulunabileceğini duyurdu. Salgının sonuçlarının üstesinden gelmeye yardımcı olmayı amaçlayan ilk çağrıda, Bakanlık, 6,2 milyon avrodan fazla destek ödemesinde bulundu.(19.04.2021)
 
3.Geleceğe Dönük Beklentiler:

-Ekonomiye/başlıca sektörlere etkileri

​Avrupa Komisyonu tarafından yayımlanan tahminlere göre, C-19'a karşı aşılamanın yaygınlaştırılması ve salgınla ilgili kısıtlamaların kademeli olarak hafifletilmesi, Slovakya'nın ekonomik büyümesinin 2021 yılının ikinci yarısında hızlı bir şekilde toparlanmasını sağlayarak yıllık büyüme oranını %4'e çıkaracak. 2022 yılında ise Slovakya’nın %5,4 oranıyla Malta ile birlikte AB'deki en yüksek büyüme oranını kaydetmesi bekleniyor.

Sanayi sektörü, hizmetler sektörünün aksine, salgınla ilgili kısıtlamalardan büyük ölçüde korundu. Bu durumun, Slovakya’nın artan dış taleple beslenecek olan sanayi ağırlıklı ihracat sektörü tarafından olumlu karşılanması ve net ihracatın 2021-22 tahmin dönemi boyunca GSYİH büyümesine olumlu katkı yapması bekleniyor.

Öte yandan, düzenlemeye tabi enerji fiyatlarındaki düşüşe bağlı olarak enflasyonun 2021'in başında önemli ölçüde yavaşlaması bekleniyor. Bozulan kısa vadeli görünümün, zayıf iç talep yoluyla yarattığı deflasyonist baskı sebebiyle 2021'de yıllık enflasyon oranının %0,5 olarak gerçekleşmesi bekleniyor. (16.02.2021)