Türkiye ile Ticaret

05 Aralık 2018

TÜRKİYE İLE TİCARET
 
Türkiye ile Ticaret
Türkiye ile İsrail arasında imzalanan ve 1 Mayıs 1997 tarihinde yürürlüğe giren Serbest Ticaret Anlaşması’nı takiben, İsrail ile 2000 yılında 1 Milyar Dolar olan ticaret hacmimiz 2014 yılı itibarıyla 5,8 milyar ABD Doları ile maksimum düzeyine  çıkmıştır. 2017 yılı itibariyle de ihracatımız 3,4 milyar dolar, ithalatımız ise 1,5 milyar dolar olarak gerçekleşmiş dış ticaret hacmimiz ise 4,9 milyar dolar olmuştur.
 
Türkiye-İsrail Dış Ticaret Değerleri (Bin ABD Dolar)

Yıl İhracat İthalat Hacim Denge
2004 1.315.292 714.143 2.029.435 601.150
2005 1.466.913 804.691 2.271.603 662.222
2006 1.529.158 782.149 2.311.308 747.009
2007 1.658.195 1.081.743 2.739.938 576.452
2008 1.935.235 1.447.919 3.383.154 487.316
2009 1.528.459 1.074.727 2.603.186 453.732
2010 2.080.148 1.359.639 3.439.786 720.509
2011 2.391.148 2.057.314 4.448.462 333.835
2012 2.329.531 1.710.401 4.039.932 619.129
2013 2.649.663 2.417.955 5.067.618 231.708
2014 2.950.902 2.881.262 5.832.164 69.641
2015 2.698.138 1.672.500 4.370.638 1.025.638
2016 2.956.450 1.385.595 4.342.045 1.570.855
2017 3.409.532 1.505.074 4.914.605 1.904.458
2017 / (1-10 ) 2.741.995 1.297.855 4.039.571 1.444.419
2018 / (1-10 ) 3.175.797 1.364.632 4.540.429 1.811.165
Kaynak: TÜİK
 
İsraile ihracatımızda en önemli ürünler binek otomobilleri, demir çelik ürünleri, izole edilmiş kablo ve teller, mücevherci eşyası ve aksamı, plastik eşyalar, konfeksiyon ürünleri, beyaz eşya, seramik ürünleri ve çimentodur.
 
Türkiye'nin İsrail'e İhracatında Başlıca Ürünler (Bin ABD Dolar)
GTİP ÜRÜN ADI 2015 2016 2017
         
  TOPLAM 2,698,131 2,955,545 3,409,532
'8703 Binek otomobilleri ve esas itibariyle insan taşımak üzere imal edilmiş diğer motorlu taşıtlar (yarış rabaları dahil) 413,844 372,513 443,106
'7214 Demir veya alaşımsız çelikten çubuklar (dövülmüş, sıcak haddelenmiş, haddeleme işleminden sonra burulmuş olanIar dahil) 196,152 269,457 326,876
'8544 İzole edilmiş teller, kablolar ve diğer elektrik iletkenler; tek tek kaplanmış liflerden oluşan fiber optik kablolar 126,875 119,965 141,822
'7213 Demir veya alaşımsız çelikten filmaşin (sıcak haddelenmiş, kangal halinde) 75,513 82,101 140,806
'7113 Mücevherci eşyası ve aksamı (kıymetli metallerden veya kıymetli metallerle kaplama metallerden) 67,800 80,348 93,899
'3924 Plastikten sofra, mutfak, ev, sağlık veya tuvalet eşyası 55,864 60,113 77,302
'6204 Kadınlar ve kız çocuk için takım elbise, takım, ceket, blazer, elbise, etek, pantolon etek, vb.(yüzme kıyafetleri hariç) 58,948 72,037 76,830
'8418 Buzdolapları, dondurucular ve diğer soğutucu ve dondurucu cihazlar ve ısı pompaları 54,165 65,866 74,193
'6907 Cilasız veya sırsız seramikten döşeme veya kaplama karoları ve kaldırım taşları, mozaik küpler vb. 1,234 1,195 59,153
'2523 Çimento 38,789 50,079 54,370
'3923 YOK 41,169 47,742 53,023
'6802 Yontulmaya veya inşaata elverişli işlenmiş taşlar (kayagan taşı hariç), mozik için küp şeklinde taşlar, granüller 41,217 46,732 52,737
'4803 Tuvalet ve yüz temizliği için ince kağıt, havlu veya kağıt peçete vb. Kağıtlar 35,174 38,871 40,599
'7306 Demir veya çelikten diğer ince ve kalın borular ve içi boş profiller 26,950 21,555 40,357
'2402 Tütün/tütün yerine geçen maddelerden purolar, sigarillolar ve sigaralar 43,277 45,647 38,891
'9403 Diğer mobilyalar ve bunların aksam ve parçaları 15,241 25,539 38,417
'3402 Yıkama, temizleme müstahzarları (sabunlar hariç) 30,416 31,881 36,642
'5702 Dokunmuş halılar ve dokumaya elverişli maddelerden diğer yer kaplamaları 30,696 31,091 35,154
'9401 Oturmaya mahsus mobilyalar ve bunların aksam ve parçaları 20,640 27,455 34,742
'3920 Plastikten diğer levha, plaka, şerit, film, folye (gözeneksiz) 29,137 30,306 33,865
'9619 Hijyenik havlular ve tamponlar, bebek bezleri ve benzeri hijyenik eşya 18,941 17,960 31,796
'7216 Demir veya alaşımsız çelikten profiller 20,609 23,221 31,625
'1905 Ekmek, pasta, kek, bisküvi ve diğer ekmekçi mamüller, hosti, boş ilaç kapsülü mühür güllacı, pirinç kağıdı vb 17,257 24,769 31,379
'6206 Kadınlar ve kız çocuklar için bluzlar, gömlekler ve gömlek-bluzlar 22,491 26,504 28,612
'6109 Tişörtler, fanilalar, atletler, kaşkorseler ve diğer iç giyim eşyası (örme) 21,423 25,494 27,889
'6203 Erkekler ve erkek çocuk için takım elbise, takım, ceket, blazer, pantolon, tulum ve şort (yüzme kıyafeti hariç) 26,689 27,029 26,922
'7604 Aluminyumdan çubuklar ve profiller 14,812 18,109 23,542
'4819 Kağıttan, kartondan, selüloz vatkadan veya selüloz lif tabakalarından kutu, mafhaza, torba vb. 11,659 13,978 23,321
'2506 Kuvars (tabii kumlar hariç), kuvarzit 24,586 25,094 22,592
'8708 Karayolu taşıtları için aksam, parça ve aksesuarlar 16,623 18,266 21,372
'6302 Yatak çarşafı, masa örtüleri, tuvalet ve mutfak bezleri 18,570 24,087 21,245
'6110 Kazak, süveter, hırka, yelek vb. eşya (örme) 13,555 18,958 19,814
'8450 Ev veya çamaşırhane tipi yıkama makinaları (yıkama ve kurutma tertibatı bir arada olanlar dahil) 14,794 16,367 19,804
'8716 Römorklar ve yarı römorklar; hareket ettirici tertibatı bulunmayan diğer taşıtlar; bunların aksam ve parçaları 9,418 13,826 19,685
'7408 Bakır teller 16,436 15,041 19,160
'5603 Dokunmamış mensucat (emdirilmiş, sıvanmış, kaplanmış veya lamine edilmiş olsun olmasın) 21,780 25,782 17,999
'6004 Diğer örme mensucat (en>30cm, elastomerik/kauçuk iplik=>%5) 17,774 17,317 15,487
'7308 Demir veya çelikten inşaat ve inşaat aksamı, inşaatta kullanılmak üzere hazırlanmış demir veya çelikten sac, çubuk, vb. 7,847 11,000 15,411
'1704 Kakao içermeyen şeker mamulleri (beyaz çikolata dahil) 16,406 16,751 15,257
'2202 Sular (mineral ve gazlı sular dahil) ve alkolsüz diğer içecekler (tatlandırıcılı, lezzetlendirilmiş) 12,887 12,650 14,949
'7208 Demir veya alaşımsız çelikten yassı hadde ürünleri (genişlik >= 600 mm) (sıcak haddelenmiş) (kaplanmamış) 8,275 11,052 14,863
'0702 Domates (taze/soğutulmuş) 9,068 13,896 14,606
Kaynak: Trademap (www.trademap.org)

İthalatımızda en önemli ürünler ise petrol yağları, propilen polimerler, siklik hidrokarbonlar, elektrik enerjisi üretim grupları ve etilen polimerlerdir.
Türkiye'nin İsrail'den İthalatında Başlıca Ürünler (Bin ABD Dolar)
GTİP ÜRÜN ADI 2015 2016 2017
         
  TOPLAM 1,672,501 1,385,605 1,505,074
'2710 Petrol yağları ve bitümenli minerallerden elde edilen yağlar 878,866 583,528 557,822
'3902 Propilen ve diğer olefinlerin polimerleri (ilk şekillerde) 85,928 75,178 157,467
'2902 Siklik hidrokarbonlar 54,854 63,754 65,603
'8502 Elektrik enerjisi üretim (elektrojen) grupları ve rotatif elektrik konvertörleri 32,884 23,298 58,329
'3206 Diğer boyayıcı maddeler , lüminofor olarak kullanılan inorganik ürünler 22,909 24,495 37,664
'3901 Etilen polimerleri (ilk şekillerde) 43,827 19,760 30,678
'7204 Dökme demirin, demirin veya çeliğin döküntü ve hurdaları veya bunların eritilmesi ile elde dilmiş külçeler 27,542 25,174 29,633
'8424 Sıvı veya tozları püskürtmeye, dağıtmaya mahsus mekanik cihaz, yangın söndürme cihazları, yangın ve kum püskürtme mak. 22,195 27,413 27,128
'2809 Difosfor pentaoksit, fosforik asit ve polifosforik asitler 21,421 31,767 26,013
'8411 Turbojetler, turbopropellerler ve diğer gaz türbinleri 480 23,776 24,325
'8406 YOK 22,781 4 23,006
'2510 Tabii kalsiyum fosfatlar, tabii aluminyum kalsiyum fosfat ve fosfatlı tebeşir 45,561 32,512 22,410
'5603 Dokunmamış mensucat (emdirilmiş, sıvanmış, kaplanmış veya lamine edilmiş olsun olmasın) 13,675 9,853 20,238
'2707 Yüksek sıcaklıkta taşkömürü katranının damıtılmasından elde yağlar ve diğer ürünler 19,359 16,904 16,596
'6001 Örme tüylü mensucat 8,209 10,095 15,686
'1209 Ekim amacıyla kullanılan tohum, meyve ve sporlar 11,034 9,825 15,362
'8209 Aletler için monte edilmemiş levha, çubuk, uç vb (sermetlerden) 15,783 12,355 14,316
'5402 Sentetik filament iplikleri (dikiş ipliği hariç) (perakende olarak satılacak hale getirilmemiş) 13,205 14,137 13,576
'0804 Hurma, incir, ananas, avokado ve guava armudu, mango ve mangost (taze/kurutulmuş) 3,128 7,899 12,112
'4805 Diğer kağıt ve kartonlar (kuşe edilmemiş veya sıvanmamış, rulo veya tabaka halinde 10,927 17,901 11,705
'9013 Sıvı kristalli tertibat, lazerler, diğer optik cihaz ve aletler 18,063 29,239 11,313
'3808 Haşarat öldürücü, dezenfekte edici, zararlıları yok edici,sürgünleri önleyici, bitkilerin büyümesini düzenleyici ürünler 7,957 9,515 9,924
'9018 Tıpta, cerrahide, dişçilikte ve veterinerlikte kullanılan alet ve cihazlar 11,479 11,564 9,837
'7108 Altın (platin kaplamalı altın dahil) (işlenmemiş veya yarı işlenmiş ya da pudra halinde) 9,226 10,673 9,770
'3104 Potaslı mineral veya kimyasal gübreler 8,119 10,215 9,582
'3812 Vulkanizasyon çabuklaştırıcı, kauçuk/plastik için plastifiyan bileşikler, oksidasyonu önleyici veya dayanıklılaştırıcı 6,608 6,882 9,483
'9999 #YOK 9,058 12,305 9,270
'3920 Plastikten diğer levha, plaka, şerit, film, folye (gözeneksiz) 8,133 7,762 9,171
'3824 Dökümhane maçalarına veya kalıplarına mahsus müstahzar bağlayıcılar, kimya ve bağlı sanayide kull. diğer kimyasal ür. 6,659 4,589 9,104
'4802 Sıvanmamış kağıt ve karton ve her boyutta perfore edilmemiş delikli kart ve delikli şerit kağıt 5,017 3,306 8,837
'8443 Baskı yapmaya mahsus makinalar; kopyalama ve faks makinaları; bunların aksam, parça ve aksesuarları 9,651 9,630 8,126
'8517 Telefon cihazları, ses, görüntü veya diğer bilgileri almaya veya vermeye mahsus diğer cihazlar 8,498 9,525 8,045
'8481 Borular, kazanlar, tanklar, depolar ve benzeri diğer kaplar için musluklar, valfler (vanalar) ve benzeri cihazlar 5,312 6,479 7,702
'3004 Tedavide veya korunmada kullanılmak üzere hazırlanan ilaçlar (dozlandırılmış) 26,498 21,123 7,653
'9002 Alet ve cihaz için monte edilmiş mercek, prizma, ayna ve optik elemanlar (optik tarzda işlenmiş camdan olanlar hariç) 942 5,262 7,474
'2917 Polikarboksilik asitler, anhidritleri, halojenürleri ve türevleri 7,090 9,255 7,177
'8543 Kendine has fonksiyonlu diğer elektrikli makina ve cihazlar 6,759 12,132 7,110
'5201 Pamuk (karde edilmemiş veya penyelenmemiş) 2,066 2,915 6,537
'3002 İnsan kanı, hayvan kanı, serum, aşı, toksin vb. Ürünler 4,403 4,226 6,355
'3105 Azot, fosfor ve potasyumun ikisini veya üçünü içeren mineral veya kimyasal gübreler 5,939 9,778 6,250
'8525 Radyo veya televizyon yayınlarına mahsus verici cihazlar, televizyon kameraları, dijital ve görüntü kaydedici kameralar 46 5,235 5,981
'3917 Plastikten hortumlar, borular ve bağlantı elemanları (manşon, nipel, dirsek, flanşlar, vb.) 1,493 1,507 5,851

Kaynak: Trademap



İki Ülke Arasındaki Anlaşma ve Protokoller
1-Serbest Ticaret Anlaşması
Türkiye ile İsrail arasında karşılıklı mal ve hizmet ticaretinin genişletilmesi yoluyla iki ülke arasındaki ekonomik ilişkilerin ahenkli şekilde gelişmesini teşvik etmek; iki ülke arasındaki ticaret için dürüst rekabet koşullarını sağlamak; ticaretteki engellerin kaldırılması suretiyle dünya ticaretinin gelişmesi ve genişlemesine katkıda bulunmak ve Türkiye ile İsrail arasındaki işbirliğini arttırmak şeklinde sıralanabilecek amaçlarla 14 Mart 1996 tarihinde imzalanan ve 1 Mayıs 1997 tarihinde yürürlüğe giren Serbest Ticaret Anlaşması kapsamında yaklaşık 200 ürüne uygulanan gümrük vergileri kaldırılmış, böylece ihracatımızda ve ithalatımızda önemli oranda artış kaydedilmiştir. Anlaşma metnine Ekonomi Bakanlığı’nın web sayfasından ulaşılabilmektedir.

2-Diğer Anlaşmalar
Türkiye ile İsrail arasında serbest ticaret anlaşmasına ek olarak; Yatırımların Karşılıklı Teşviki ve Korunması, Çifte Vergilendirmenin Önlenmesi, Vergi Kaçakçılığının Engellenmesi, Ticari, Ekonomik, Sınai, Teknik ve Bilimsel İşbirliği, Ar-Ge ve Standardizasyon, Uygunluk Değerlendirmesi ve Metroloji Alanında İşbirliği, Bilimsel ve Teknik İşbirliği, Çevre Sorunlarında ve Doğa Korunmasında İşbirliği, Kültür Alanında İşbirliği, Turizm İşbirliği, Sağlık ve Tıp Alanında İşbirliği Anlaşmaları ve Tarımsal İşbirliği Mutabakat Zaptı mevcuttur.

İhracat Potansiyeli Olan Başlıca Sektörler
İsrail pazarında Türkiye için potansiyel arz eden başlıca sanayi sektörleri şunlardır: ambalaj malzemeleri, beyaz eşya, cam ve seramik inşaat malzemeleri, demir çelik, doğal taşlar, elektrikli makineler ve kablolar, elektronik, elyaf ve iplik, ev tekstili, halı, hazır giyim, ısıtma soğutma ve havalandırma cihazları, inşaat malzemeleri, kağıt karton ürünleri, kimya sanayi, kumaş, mobilyalar, otomotiv ana ve yan sanayi, sofra ve mutfak eşyaları, temizlik maddeleri.
İsrail pazarında Türkiye için potansiyeli olan başlıca tarım sektörleri ise bakliyat, bisküvi, bitkisel yağlar, hububat, kuru meyveler, makarnalar, sert kabuklu meyveler, şekerli ve çikolatalı mamuller ile yumurta sektörüdür.

İki Ülke Arasındaki Ticarette Yaşanan Sorunlar
İki ülke arasındaki ticari ilişkiler geliştikçe, çıkan ihtilafların sayısı da artmaktadır. Başlıca ihtilaf nedenleri arasında malın kalitesinin beğenilmemesi nedeniyle malın iadesi veya fiyatta indirime gidilmesi gibi hususlar yer almaktadır. Türk firmalarının İsrailli firmalar ile çalışırken, tüm hususların detaylı bir şekilde yer aldığı yazılı bir sözleşme yapmalarında fayda görülmektedir.

Ayrıca, bazı hallerde mal bedelinin tahsil edilememesi gibi durumlarla da karşılaşılmaktadır. İsrailli firmalar, Türk firmaları arasındaki rekabeti bildikleri için; ihracatçılarımızı “açık hesap” çalışmaya zorlamaktadır. Güvene dayalı olan bu sistemde, alacağın ödenmemesi durumunda hukuki yollara başvurma imkanı olmakla birlikte, tahsilat çok zor olmaktadır. Bu itibarla firmalarımızın muhakkak suretle yazılı anlaşma yapmaları ve “gayri kabili rücu akreditif” ile çalışmaları tavsiye edilmektedir. Ticaret hacmindeki artışa paralel olarak Türk ve İsrailli bankaların her iki ülkede karşılıklı şube açmalarının teşvik edilmesi maliyeti düşürücü bir etki yaratacaktır.

İsrail’de firmaların Ticaret Odaları’na üyeliği zorunlu olmadığından; uyuşmazlık halinde Odalar nezdinde herhangi bir yaptırım uygulanamamaktadır. Uyuşmazlığın ancak mahkeme yoluyla çözülmesi mümkün olabilmektedir. Bu nedenle firmalarımızın sözleşme şartlarını açık bir şekilde belirtmelerinde fayda görülmektedir. İsrailli firmalar yüz yüze iş görüşmelerini tercih etmektedirler. Bu nedenle çok rahatlıkla Türkiye’ye gelebilecekleri gibi, Türk partnerlerini de İsrail’e davet edebilmektedirler.

İsrailli Hukuk Büroları ve Avukatlar hakkında bilgiye http://www.martindale.co.il adresinden, İsrail'de yerleşik Türkçe bilen avukatlar veya Türkiye’de yerleşik İbranice bilen avukatlar ile ilgili olarak ise T.C. Tel Aviv Büyükelçiliği Ticaret Müşavirliği’ne başvurulması faydalıdır.

Türkiye ile İsrail arasındaki ticari ilişkilerde karşılaşılan diğer sorunlar şöyle özetlenebilir:

• Et ürünleri başta olmak üzere İsrail’e ihraç edilecek gıda ürünlerinde, Musevi dinine uygunluğu belgeleyen “Koşer Sertifikaları” aranmaktadır. Söz konusu sertifikaların temininde karşılaşılan sorunlar İsrail’e yönelik ihracatımızı olumsuz yönde etkilemektedir.
• İş adamlarımız İsrail’e gitmek için vize almak zorundadırlar. Söz konusu vizenin alınmasına ilişkin prosedürün uzun olması ve bürokratik işlemler gerektirmesi ticareti caydırıcı bir rol oynamaktadır. Ayrıca Batı Şeria ve Gazze Şeridi’ne girişlerde durumun İsrail'e gitmeden önce İsrail güvenlik birimlerine bildirilmesi ve izin alınması gerekmektedir.
• Ülkemizden İsrail’e yapılan ihracatta ağırlıklı olarak deniz yolu kullanılmaktadır. Ancak özellikle soğuk havalı konteynırların temin edilmesinde karşılaşılan güçlükler nedeniyle, bu ülkeye yönelik bozulabilir ürün ihracatımız arzu edilen düzeye ulaşamamaktadır.
• İsrail’e yapılan ihracatta kara yolunun tercih edilmemesinin temel nedeni, İsrailli alıcıların ithal ettikleri malın hiçbir Arap ülkesine uğramadığı yönünde garanti istemeleri ve ancak çok özel durumlarda malın Mısır ve Ürdün’e uğramasına izin vermeleridir.
• İsrail’in özellikle yaş ve kuru sebze-meyve ithalatı izinlerinde, üretim alanlarında zirai karantina denetimi yapılmasını şart koşması ticarette önemli bir teknik engeldir.
• İsrail hükümeti ülkede artan işsizlik gerekçesiyle yabancı işçi sayısına önemli kısıtlamalar getirmiş olup, bu çerçevede çalışma vizesi sürelerini 5 yıl ile sınırlandırmış, yabancı işçi çalıştıran şirketlere “istihdam vergisi” uygulamıştır.