Türkiye ile Ticaret

16 Ağustos 2019

TÜRKİYE – KATAR TİCARETİ
 
Katar, Bakanlığımız tarafından 2018-2019 döneminde Hedef Ülkelerden birisi olarak belirlenmiştir.
 

Ülkede yabancı yatırımcı için potansiyel arz eden en önemli sektör müteahhitliktir. Katar’da önümüzdeki yıllar için planlanan 200 kadar yatırım projelerinin toplam tutarı yaklaşık 200 milyar $ düzeyindedir. Bunun % 43’ü altyapıya giderken, kalanı sağlık ve eğitim sektörleri için kullanılacaktır.  Sektörde Türk firmalarının en önemli rakipleri İtalya, Almanya, İngiltere ve Çin firmalarıdır.  Pazarın küçük olması ve inşaat sektöründe yoğunluklu olması rekabeti beraberinde getirmektedir.
Türkiye ve Katar arasında ikili ticaret hacmi son yıllarda hızla artmıştır. 2010 ve 2011 yıllarında Türkiye Katar’a yönelik olarak ithalat fazlası vermeye başlamıştır. 2012 yılında Katar’a olan ihracatımız % 37 artarak 257 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir. 2013 yılında %5 azalarak 244 milyon dolar olmuştur. 2014 yılında Katar’a olan ihracatımız % 41 artışla 344 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir. 2015 yılında ihracat artmaya devam ederek 423 milyon dolar olmuştur. 2016 yılında Katar’a olan ihracatımız sırasıyla % 4 artarak 439 milyon dolar, dış ticaret hacmimizde 710 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir. 2017 yılında ise Katar’a olan ihracat %48 oranında artarak 649 milyon dolar olmuştur. Katar’a Suudi Arabistan’ın önderliğinde uygulanan ekonomik ve siyasi ambargo nedeniyle, Katar ihracat konuusunda Türkiye’ye yönelmiştir. 2018 yılında da ihracat bir önceki yıla göre %69 artarak 1,1 milyar dolara yükselmiş, dış ticaret hacmi de 1.4 milyar olarak gerçekleşmiştir.
 Katar’ın 2018 yılında toplam ihracatımızdaki payı % 0,7 ve en fazla ihracat yaptığımız ülkeler arasında ise 39. sıradadır.

Türkiye – Katar Dış Ticaret Göstergeleri (ABD Doları, 1000)

 
YIL İHRACAT İTHALAT HACİM DENGE
2007 449.962 29.643 479.605 420.319
2008 1.074.012 159.352 1.233.365 914.659
2009 289.363 85.652 375.015 203.710
2010 162.549 177.046 339.595 -14.496
2011 188.137 670.325 858.463 -482.187
2012 257.491 466.498 723.989 -209.007
2013 244.077   373.923 597.942 -129.904
2014 344.806 394.552 739.358 -49.746
2015 423.097 360.978 784.075 62.119
2016 439.142 271.083 710.225 168.059
2017 648.915 264.126 913.615 385.363
2018 1.096.579 335.320 1.431.899 761.250
2018* 531.631 169.911 701.542 361.720
2019* 617.590 136.154 753.744 481.436
Kaynak: TUIK *Ocak-Haziran ayı verileri

Katar'a İhracatımızda Başlıca Ürünler (Değer 1000 Dolar)
GTİP 4’lü Ürün Adı 2016 2017 2018
  Toplam (diğer ürünler dahil) 439 142 648 915 1 096 579
7113 Kıymetli metaller ve kaplamalarından mücevherci eşyası 6 689 11 509 95 430
9999 Başka yerde belirtilmemiş ürünler 24 091 17 290 74 966
7308 Demir/çelikten inşaat ve aksamı 14 952 16 176 64 904
9403 Diğer mobilyalar vb. Aksam, parçaları 18 105 23 578 42 991
8537 Elektrik kontrol, dağıtım tabloları, mücehhez tablolar 13 868 31 382 31 811
8544 İzole edilmiş tel, kablo; diğer izole edilmiş elektrik iletkenleri; fiber optik k 16 030 11 808 31 557
2710 Petrol yağları ve bitümenli minerallerden elde edilen yağlar 14 923 15 815 25 488
9401 Oturmaya mahsus mobilyalar, aksam-parçaları 7 960 11 474 18 665
 9406 Prefabrik yapılar 4 126 8 042 17 241
 6203 Erkek/erkek çocuk için takım, takım elbise, ceket vs. 2 061 4 157 15 540
0 407 Kus ve kümes hayvanlarının kabuklu yumurtaları 2 637 10 821 15 511
3923 Eşya taşıma ambalajı için plastik mamulleri, tıpa, kapak, kapsül 1 265 8 540 14 822
9405 Diğer aydınlatma cihazları, lambalar, ışıklı tabela, plaka vb. 6 893 6 703 13 356
5702 Dokunmuş halılar, yer kaplamaları (kilim, sumak, karaman vb) 7 964 10 155 12 978
7326 Demir/çelikten diğer eşya 5 035 8 131 12 717
6802 Yontulmaya, inşaata elverişli işlenmiş taşlar (kayagan hariç) 9 515 10 903 12 023
7216 Demir/alaşımsız çelikten profil 1 146 4 964 11 862
7408 Bakır teller 11 060 14 813 11 825
3907 Poliasetaller, diğer polieterler, epoksit-alkid reçineler vb (ilk şekilde)  67 2 201 10 942
0207 Kümes hayvanlarının etleri ve yenilen sakatatı 2 206 8 331 10 743
8535 Gerilimi 1000 voltu geçen elektrik devresi teçhizatı 17 366 25 713 10 590
2402 Tütün/tütün yerine geçen maddelerden purolar, sigarillolar ve sigaralar 4 756 11 921 10 412
3402 Yıkama, temizleme müstahzarları-sabunlar hariç  355 1 461 9 910
1806 Çikolata ve kakao içeren diğer gıda müstahzarları 4 884 7 822 9 528
5703 Tufte edilmiş halılar, tufte edilmiş (yer kaplamaları)  818 2 889 9 458
1512 Ayçiçeği, aspir, pamuk tohumu yağları (kimyasal olarak değiştirilmemiş) 2 283 10 556 9 457
0406 Peynir ve lor 3 518 9 946 9 195
1905 Ekmek, pasta, kek, bisküvi vs. İle boş ilaç kapsülü mühür güllacı vs. 3 454 6 826 9 181
8462 Metalleri dövme, işleme, kesme, şataflama presleri, makineleri 2 214 5 214 8 761
8418 Buzdolapları, dondurucular, soğutucular, ısı pompaları 4 483 4 766 8 597
8536 Gerilimi 1000 voltu geçmeyen elektrik devresi teçhizatı 7 438 4 515 8 500
6403 Ayakkabı; yüzü deri, tabanı kauçuk, plastik, tabii, suni vb kösele  651 1 707 7 664
8415 Klima cihazları-vantilatörlü, ısı, nem değiştirme tertibatlı 2 779 2 689 7 458
4011 Kauçuktan yeni dış lastikler 5 048 5 933 6 849
7019 Cam lifleri, cam yünü ve mamulleri-iplik, dokuma vb 13 1 946 6 702
3916 Plastikten monofil, çubuk, profiller-enine kesiti > 1mm. 3 535 4 857 6 490
3925 Plastikten inşaat malzemesi 1 697 1 816 6 387
6204 Kadın/kız çocuk için takım, takım elbise, ceket vs. 3 677 5 077 6 345
3917 Plastikten tüpler, borular, hortumlar; conta, dirsek, rakor vb 4 153 4 476 6 294
7610 Alüminyum inşaat ve aksamı 2605 1 704 6 014
Kaynak. TÜİK-Trade Map                                                                                                
 
Sektörel bir yaklaşımla ihracatımız incelendiğinde; her türlü inşaat malzemeleri, ev tekstil ürünleri ve contract mobilya ürünleri, makarna, zeytinyağı, domates salçası,  şekerli ve çikolatalı ürünler, bisküvi, süt ürünleri, doğal taşlar, kuyumculuk ve mücevher ürünleri, porselen, seramik ve cam ürünleri, beyaz eşya ve oto yan sanayi gibi ürünlerin ihracatımız açısından Katar pazarında önemli bir potansiyel mevcut olduğu değerlendirilmektedir.
Katar’dan ithalatımızda ise ağırlıklı olarak işlenmemiş alüminyum, kimyasal maddeler, plastik ve plastik mamulleri bulunmaktadır.

Katar’dan İthalatımızda başlıca ürünler (Değer 1000 Dolar)
 
GTİP 4’lü Ürün Adı 2016 2017 2018
  Toplam (diğer ürünler dahil) 271 083 264 126 335 320
7601 İşlenmemiş alüminyum 138 731 150 431 178 959
3901 Etilen polimerleri (ilk şekillerde) 79 918 68 583 78 763
2710 Petrol yağları ve bitümenli minerallerden elde edilen yağlar 10 751 10 059 37 754
2933 Sadece azotlu heterosiklik bileşikler 8 567 11 764 10 228
3817 Karışım halinde alkalibenzenler, alkalinaftalenler 5 028 6 099 8 413
7207 Demir/alaşımsız çelikten yarı mamuller 0 0 5 237
4102 Koyun ve kuzuların ham derileri 2 797 3 274 4 259
0504 Hayvan bağırsak, mesane ve midesi (taze/soğutulmuş/dondurulmuş vs.) 1 229 1 420 2 701
7602 Alüminyum döküntü ve hurdaları 1 897 2 531 2 661
8419 Isı değişikliği yöntemi ile maddeleri işlemek için cihazlar 0 2 045 1 150
7108 Kus ve kümes hayvanlarının kabuklu yumurtaları 0 0 627
7113 Kıymetli metaller ve kaplamalarından mücevherci eşyası 3 815 0 612
2620 Metalleri/metal bileşiklerini içeren küller ve kalıntılar 412 413 557
2804 Hidrojen, asal gazlar ve diğer ametaller 2 313 877 545
8544 İzole edilmiş tel, kablo; diğer izole edilmiş elektrik iletkenleri; fiber optik k 36 0 397
8502 Elektrojen grupları, rotatif elektrik konvertisörleri 0 0 335
4003 Rejenere kauçuk (ilk şekillerde, levha, tabaka/şerit halinde) 0 100 294
7114 Kıymetli metaller ve kaplamalarından kuyumcu eşyası 0 0 235
7413 Bakırdan ince, kalın, örme vb. Halatlar (elektrik-izole hariç) 0 0 197
4011 Kümes hayvanlarının etleri ve yenilen sakatatı 28 0 167
8415 Klima cihazları-vantilatörlü, ısı, nem değiştirme tertibatlı 0 0 166
3902 Propilen ve diğer olefinlerin polimerleri (ilk şekillerde) 0 0 154
2402 Tütün/tütün yerine geçen maddelerden purolar, sigarillolar ve sigaralar 0 0 120
2901 Asiklik hidrokarbonlar 0 1 120
8708 Kara taşıtları için aksam, parçaları 62 2 105
2005 Diğer sebzeler (sirke/asetik asitten başka usulde hazır. Konserve) (dondurulmamış 0 0 59
1704 Peynir ve lor 0 0 54
4101 Sığır ve at cinsi hayvanların derileri-ham 86 54 53
8418 Buzdolapları, dondurucular, soğutucular, ısı pompaları 0 0 31
6104 Kadın/kız çocuk için takım elbise, takım, ceket, pantolon vs. (örme) 11 0 30
8414 Hava-vakum pompası, hava/gaz kompresörü, vantilatör, aspiratör 2 2 30
9405 Diğer aydınlatma cihazları, lambalar, ışıklı tabela, plaka vb. 0 69 30
9701 Tamamen elle yapılmış tablo/resim ve kolajlar, vb. Dekoratif pano 1 77 28
9032 Otomatik kontrol ve ayar alet ve cihazları 0 2 23
6308 Kilim, halı, masa örtüsü vb. İçin mensucat ve iplik takımı 0 0 22
8536 Gerilimi 1000 voltu geçmeyen elektrik devresi teçhizatı 2 3 18
8501 Elektrik motorları, jeneratörler 13 1 12
6814 İşlenmiş mika ve mikadan eşya-aglomere veya birleşik 0 0 8
9999 Başka yerde belirtilmemiş ürünler 44 89 7
Kaynak:Tüik -Trademap
 
 Katar'da Türk Müteahhitlik Sektörü
 
Türk firmalarının Katar’daki varlıkları aslen müteahhitlik sektörüne bağlıdır. Ülkemiz müteahhitlik firmalarının tamamladığı veya sürdürmekte olduğu projelerin toplam tutarı yaklaşık 6.7 milyar $, takip ettikleri projelerin toplam tutarı da 1 milyar $ civarındadır.
Diğer taraftan, müteahhitlik firmalarımızın, hem Katar özel sektörünün sahibi olduğu projelerden ve hem de kamu ihalelerinden pay alma şansları oldukça yüksektir. Uluslararası düzeyde önemli başarılara imza atan müteahhitlik firmalarımız oldukça kısa sürede Katar pazarına en prestijli projelerle girmeyi başarmıştır.
Firmalarımızın Katar pazarında karşılaştıkları en önemli sorun, ülkenin hızlı büyümesinin getirdiği yüksek enflasyondur. Sürdürülen yoğun alt ve üstyapı yatırımları özellikle yapı malzemelerinin fiyatlarının hızla yükselmesine yol açmıştır.
 
Geçtiğimiz dönemde yaşanan hızlı maliyet artışları, genel anlamda Katar’da faaliyet gösteren tüm müteahhitlik firmalarının ortak sıkıntısı haline gelmiştir.
 
Bununla birlikte, son dönemde dünya finans piyasalarında yaşanan kriz, KİK bölgesinde sürdürülen kapsamlı üstyapı projelerini olumsuz etkilemiş, buna bağlı olarak da özellikle inşaat malzemeleri alanında yaşanan talep fazlalığını azaltmıştır.
 
Krizin etkileri tam olarak ortaya çıkmamış olmakla birlikte, Körfezde halihazırda yaşanan yavaşlamanın gerek bölgede, gerek Katar özelinde inşaat malzemeleri fiyatlarının önümüzdeki dönem içerisinde istikrara kavuşmasını sağlayacağı değerlendirilmekle birlikte, orta vadede Katar piyasasındaki yapısal etkenler nedeniyle bu alanda kapsamlı bir iyileşme görülmeyeceği de tahmin edilmektedir.
 
Bu arada, krizle beraber sektörde rekabet daha da artmıştır. Kriz öncesinde, örneğin Katar Petrol Şirketinin açtığı bir ihaleye verilen teklif sayısı 3-4ü geçmezken, kriz sonrasında bu rakam 10 civarına çıkmıştır. Ayrıca, yerli müteahhitlik firmaları, işlerin kendilerine verilmesi konusunda işveren kuruluşlar üzerinde ciddi baskılar uygulamaktadır. Yanısıra, müteahhitlerimizin bu ülkede faaliyet gösteren Teknik Müşavirlik Firmalarıyla iletişimlerinin zayıf olduğu söylenebilir. Bu etkenlerin, yeni işlerin alınmasını olumsuz yönde etkilediğine inanılmaktadır.
 
Geçtiğimiz dönemde, Türk vatandaşlarına bazı şartlar dahilinde hava alanına varışta vize kolaylığı sağlayan bir uygulama hayata geçirilmiştir. Buna karşılık, hala Türk ehliyetlerinin Katar makamlarınca kabul görmemesi ve bu nedenle yaşanan gecikmeler, projeler çerçevesinde öngörülemeyen zaman kayıpları yaşanmasına neden olmaktadır.
 
Diğer taraftan, çalışma hayatına ve şirket kuruluşuna ilişkin mevzuatın sıklıkla değişmesi, ayrıca ihale sisteminin de henüz istenilen düzeyde şeffaf olmaması da müteahhitlerimizin önündeki diğer dolaylı engeller arasındadır.
           
Katar’ın başta inşaat demiri ve çimento olmak üzere inşaat malzemelerinin çok büyük bir kısmını yurtdışından tedarik etmek zorunda olması, özellikle S. Arabistan ve Hindistanın çimento ihracatını ülke içerisindeki projelerde nedeniyle yasaklamaları fiyat istikrarsızlığına neden olmaktadır. Ayrıca, Katar’ının temel inşaat malzemeleri sektöründeki oligopollerin kırılması konusunda etkin bir çaba göstermemesi, diğer taraftan Doha Limanının düşük kapasitesi nedeniyle yeterli malzeme tedarikine imkan vermemesi de fiyatlar üzerindeki etkenler olarak sıralanabilir. Ardarda başlatılan projeler, işgücü teminini de zaman içerisinde giderek zorlaştırmıştır.
 
Katar’da sürdürülen projelerin en önemli yönlerinden bir tanesini kamu ihalelerinin “sabit fiyatlı” olarak gerçekleştirilmesi oluşturmaktadır. Bu anlamda, müteahhitlik firmaları gerek yüksek fiyat artışlarından dolayı, gerek projelerdeki değişikliklerin fiyatlara yansıtılmaması nedeniyle önemli risklerle karşılaşmışlardır.
 
Ülke şartlarından kaynaklanan zorlukların farkına varan S. Arabistan ve Kuveytin fiyat artışlarına imkan sağlayan daha esnek kontratlar imzalamaya başlamalarına rağmen Katar’ının sabit fiyatlı kontratlarda ısrarı, özellikle enerji sektöründe sürdürülen projelerde çok büyük gecikmelere yol açmıştır.

Yürürlükteki Anlaşma ve Protokoller

 
Anlaşma Adı İmza Tarihi
Ekonomik ve Teknik İşbirliği Anlaşması 11 Mart 1985
Hava Ulaştırması Anlaşması 3 Mayıs 1990
YKTK Anlaşması 24-25 Aralık 2001
ÇVÖ Anlaşması 24-25 Aralık 2001
Ekonomik ve Teknik İşbirliği Karma Komisyonu (KEK)
III. Dönem Toplantısı Tutanağı
21 Kasım 2006
Ekonomik ve Teknik İşbirliği Karma Komisyonu (KEK)
IV Dönem Toplantısı Tutanağı
13-14 Mart 2011