2023/956 sayılı Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) Tüzüğü’nün “AB ETS kapsamında ücretsiz tahsis edilen tahsisatlar ve SKDM sertifikalarının teslim edilmesi yükümlülüğü” başlıklı 31 inci maddesi, SKDM kapsamında teslim edilmesi gereken SKDM sertifikası sayısında, Avrupa Birliği Emisyon Ticaret Sistemi (AB ETS) kapsamında ilgili ürünleri Birlik içinde üreten tesislere 2003/87/EC Sayılı ETS Tüzüğü’nün 10a maddesi uyarınca ücretsiz olarak dağıtılan tahsisatlar dikkate alınarak bir uyarlama yapılacağını hükme bağlamaktadır. Söz konusu uyarlamanın hesaplanmasına ilişkin detaylı kuralların ise bir uygulama mevzuatı ile oluşturulması öngörülmüştür.
Bu çerçevede, 17 Aralık 2025 tarihinde Komisyon tarafından “Teslim Edilecek SKDM Sertifikası Sayısına Uygulanacak Ücretsiz Tahsisat Uyarlamasının Hesaplanmasına İlişkin Uygulama Tüzüğü” kamuoyuyla paylaşılmıştır.
Bilindiği üzere, her bir ürün için SKDM yükümlülüğü özetle, bir ton emisyon bir SKDM sertifikasına eşit olacak şekilde, SKDM Sertifika Adedi = Ürün Gömülü Emisyonu (ton) – Ücretsiz Tahsisat Uyarlama Miktarı (ton) – Üçüncü Ülkelerde Ücreti Ödenen Karbon (ton) bağıntısıyla belirlenmektedir. Uygulama Tüzüğü bu bağıntıdaki ücretsiz tahsisat uyarlama miktarına ilişkin kuralları açıklığa kavuşturmaktadır.
Anılan Uygulama Tüzüğünde, SKDM beyanında yer alan her bir ürün için, SKDM sertifika teslim yükümlülüğünün, AB ETS’de aynı ürünü Birlik içinde üreten tesislere sağlanan ücretsiz tahsisat oranı dikkate alınarak azaltılmasına ilişkin hesaplama yöntemi ile bu yöntemde kullanılacak sınır değerlerine (benchmark) yer verilmiştir. Hesaplamalarda kullanılacak sınır değerler AB içinde söz konusu ürünleri üreten AB ETS kapsamındaki tesislerden en iyi emisyon değerlerine sahip ilk %10’u göz önünde bulundurularak oluşturulmuştur. Tek istisna ETS’de ücretsiz tahsisat sağlanmadığından elektrik (CN 2716 00 00) için uygulanmakta olup, elektriğin ücretsiz tahsisat uyarlaması sıfırdır.
Temel olarak, ücretsiz tahsisat uyarlaması ürüne ilişkin toplam ücretsiz tahsisat miktarının ürün miktarına çarpımıyla bulunur. (Ücretsiz Tahsisat Uyarlaması = Ürüne İlişkin Gömülü Ücretsiz Tahsisat Miktarı X Ürün Miktarı) Ürüne ilişkin Gömülü Ücretsiz tahsisat miktarının elde edilmesi için AB sınır değerleri SKDM faktörü ve ETS sektörel düzeltme faktörü ile indirgenir. (Ürüne İlişkin Gömülü Ücretsiz Tahsisat Miktarı = AB Sınır Değeri X SKDM Faktörü X ETS Sektörel Düzeltme Faktörü) Burada SKDM faktörü AB ETS mevzuatında ücretsiz tahsisatların SKDM sektörlerinde azaltım oranlarıyla ilişkili değeri; ETS sektörel düzeltme faktörü ise yine AB ETS mevzuatında ücretsiz tahsisatlar ile ihale edilen tahsisatlar arasındaki oranın korunmasına yönelik düzeltme yapabilmeye imkan veren değeri ifade eder. SKDM faktörü 2026 yılı için %97,5 olan faktör kademeli olarak azalarak 2034 yılında sıfırlanacaktır. (2026 - %97,5, 2027 - % 95, 2028 %90, 2029 %77,5, 2030 %51,5, 2031 - %39, 2032 - %26,5 2033 - %14, 2034 - %0). Buna göre, faktör değer kademeli olarak sıfıra düşerken SKDM ürün emisyonları üzerindeki ayarlamanın etkisi de azalacaktır. ETS düzeltme faktörü ise 2021 – 2025 yılları için 1 olarak belirlenmişti. 2026 yılından sonra hangi değerin alınacağı ETS’deki durum ve ihtiyaçlara göre Komisyon tarafından ilan edilecektir.
Bu hesaplamada, ürüne ilişkin ücretsiz tahsisat miktarının, ürün emisyon raporlamasında gerçek veya varsayılan değerler kullanılmasına ve ürünün basit veya karmaşık ürün olmasına göre azaltım miktarının hesaplanmasının farklılaştığına dikkat edilmelidir. Gerçek emisyon değeri rapor edilmiş karmaşık ürünlerde, karmaşık ürünün üretiminde kullanılan, yine bir SKDM ürünü olmak kaydıyla, her bir girdiye (precursor) ait ücretsiz tahsisat miktarı, emisyon hesabında olduğu gibi, karmaşık ürünün ücretsiz tahsisat miktarına eklenir.
1. Eğer ürünün emisyon hesaplamasında gerçek değer kullanılmış ise,
Eğer girdi, (i) gerçek emisyon değeri raporlanan bir basit ürün ise 1(a) basamağı, (ii) gerçek emisyon değeri raporlanan karmaşık ürün ise 1(b) basamağı, (iii) varsayılan emisyon değeri raporlanmış, basit veya karmaşık fark etmez, bir ürün ise 2. basamak uygulanır.
2. Eğer ürünün emisyon hesaplamasında varsayılan değerler kullanılmışsa ücretsiz tahsisat uyarlamasında Ürüne İlişkin Gömülü Ücretsiz Tahsisat Miktarı = AB Sınır Değeri X SKDM Faktörü X ETS Sektörel Düzeltme Faktörü formülü esas alınır. AB Sınır değeri olarak Uygulama Tüzüğü ekindeki tablonun B sütunundaki değerler kullanılır.
Ayrıca, varsayılan değer yöntemi kullanıldığında a) ürünün menşei, b) CN kodu (kombine nomanklatür), c) eğer varsa ürüne/girdiye mahsus Emisyon Hesaplama Kurallarına İlişkin Uygulama Tüzüğünün ekindeki parametreler d) eğer varsa ürünün/girdinin menşe ülkesi için Varsayılan Değerlere İlişkin Uygulama Tüzüğünün Ekinin birinci bölümünde tanımlı üretim rotası (production route) göz önünde bulundurulur.
Uygulama Tüzüğünde gerçek ve varsayılan değerler için kullanılacak sınır değerler ayrı ayrı gösterilmiştir. Buradaki amaç, karmaşık ürünlerin hesaplama yöntemini kolaylaştırmaktır. Uygulama Tüzüğü ekinde yer verilen sınır değer tablosunda A ve B sütunlarındaki değerlerin basit ürünlerde aynı olduğu görülmektedir. Ayrıca, sınır değerler aynı CN kodlu ürün için üretim metodolojisine ve hatta bazı ürünlerde üretim yılına göre farklılık göstermektedir. (Örnek: çelik ürünlerin üretiminde BOF (bazik oksijen fırını) veya EAF (elektirik ark ocağı) kullanılması; alüminat çimentonun 2028’den önce veya sonra üretilmiş olması)
Emisyon hesaplama metodolojisinde de açıklandığı üzere, bu Uygulama Tüzüğünde de girdilerin farklı tesislerden elde edilmesi halinde izlenecek yöntem ayrıca belirtilmiştir. Karmaşık ürününün ürünün üretiminde kullanılan aynı tür girdi birden fazla tesisten temin ediliyorsa, karmaşık ürüne girdi üzerinden yansıyan gömülü ücretsiz tahsisat kural olarak, bu farklı tesislerden gelen girdilerin miktarlarına göre ağırlıklandırılmış ortalamasına göre alınarak belirlenir. Bununla birlikte, belirli bir üretim süreci bakımından yalnızca tek bir tesisten veya belirli bir tesis alt grubundan gelen girdilerin kullanıldığını gösteren yeterli kanıt bulunması halinde; ilgili üretim süreciyle üretilen ürünlerde girdiye ilişkin gömülü ücretsiz tahsisat tek tesise göre ya da belirtilen alt grup tesislerden temin edilen girdilerin ağırlıklı ortalamasına göre hesaplanır.
Emisyon hesaplama metodolojisinde de açıklandığı üzere, bu Uygulama Tüzüğünde de hesaplama kuralları ürünün raporlama dönemiyle (reporting period) ilişkilendirilmektedir. Raporlama dönemi ürünün üretim ve emisyon hesaplamalarına esas teşkil eden yıl olarak belirlenmektedir. Emisyon Hesaplama Kurallarına İlişkin Uygulama Tüzüğünün 7 inci maddesinde 2026’da ithal edilen ürünlerin raporlama dönemi 2026 olarak alınacağı, 2026 yılından önce bir yılın raporlama dönemi olarak kullanılamayacağı ifade edilmektedir. 2026 yılından sonra ithal edilen ürünlerin raporlama dönemi yine ithalatın gerçekleştirildiği takvim yılı olmakla birlikte, yeterli kanıt sunulması halinde üretim yılı da beyan edilebilir. Nihai ürün içinde kullanılan girdilerin raporlama dönemi ise nihai ürünün üretildiği raporlama dönemi olacaktır. Benzer şekilde gidinin raporlama dönemi yeterli bilgiler sunulması halinde asıl üretim yılı olarak belirlenebilecektir.
Söz konusu Tüzüğe buradan ulaşılabilmektedir.
Bu çerçevede, 17 Aralık 2025 tarihinde Komisyon tarafından “Teslim Edilecek SKDM Sertifikası Sayısına Uygulanacak Ücretsiz Tahsisat Uyarlamasının Hesaplanmasına İlişkin Uygulama Tüzüğü” kamuoyuyla paylaşılmıştır.
Bilindiği üzere, her bir ürün için SKDM yükümlülüğü özetle, bir ton emisyon bir SKDM sertifikasına eşit olacak şekilde, SKDM Sertifika Adedi = Ürün Gömülü Emisyonu (ton) – Ücretsiz Tahsisat Uyarlama Miktarı (ton) – Üçüncü Ülkelerde Ücreti Ödenen Karbon (ton) bağıntısıyla belirlenmektedir. Uygulama Tüzüğü bu bağıntıdaki ücretsiz tahsisat uyarlama miktarına ilişkin kuralları açıklığa kavuşturmaktadır.
Anılan Uygulama Tüzüğünde, SKDM beyanında yer alan her bir ürün için, SKDM sertifika teslim yükümlülüğünün, AB ETS’de aynı ürünü Birlik içinde üreten tesislere sağlanan ücretsiz tahsisat oranı dikkate alınarak azaltılmasına ilişkin hesaplama yöntemi ile bu yöntemde kullanılacak sınır değerlerine (benchmark) yer verilmiştir. Hesaplamalarda kullanılacak sınır değerler AB içinde söz konusu ürünleri üreten AB ETS kapsamındaki tesislerden en iyi emisyon değerlerine sahip ilk %10’u göz önünde bulundurularak oluşturulmuştur. Tek istisna ETS’de ücretsiz tahsisat sağlanmadığından elektrik (CN 2716 00 00) için uygulanmakta olup, elektriğin ücretsiz tahsisat uyarlaması sıfırdır.
Temel olarak, ücretsiz tahsisat uyarlaması ürüne ilişkin toplam ücretsiz tahsisat miktarının ürün miktarına çarpımıyla bulunur. (Ücretsiz Tahsisat Uyarlaması = Ürüne İlişkin Gömülü Ücretsiz Tahsisat Miktarı X Ürün Miktarı) Ürüne ilişkin Gömülü Ücretsiz tahsisat miktarının elde edilmesi için AB sınır değerleri SKDM faktörü ve ETS sektörel düzeltme faktörü ile indirgenir. (Ürüne İlişkin Gömülü Ücretsiz Tahsisat Miktarı = AB Sınır Değeri X SKDM Faktörü X ETS Sektörel Düzeltme Faktörü) Burada SKDM faktörü AB ETS mevzuatında ücretsiz tahsisatların SKDM sektörlerinde azaltım oranlarıyla ilişkili değeri; ETS sektörel düzeltme faktörü ise yine AB ETS mevzuatında ücretsiz tahsisatlar ile ihale edilen tahsisatlar arasındaki oranın korunmasına yönelik düzeltme yapabilmeye imkan veren değeri ifade eder. SKDM faktörü 2026 yılı için %97,5 olan faktör kademeli olarak azalarak 2034 yılında sıfırlanacaktır. (2026 - %97,5, 2027 - % 95, 2028 %90, 2029 %77,5, 2030 %51,5, 2031 - %39, 2032 - %26,5 2033 - %14, 2034 - %0). Buna göre, faktör değer kademeli olarak sıfıra düşerken SKDM ürün emisyonları üzerindeki ayarlamanın etkisi de azalacaktır. ETS düzeltme faktörü ise 2021 – 2025 yılları için 1 olarak belirlenmişti. 2026 yılından sonra hangi değerin alınacağı ETS’deki durum ve ihtiyaçlara göre Komisyon tarafından ilan edilecektir.
Bu hesaplamada, ürüne ilişkin ücretsiz tahsisat miktarının, ürün emisyon raporlamasında gerçek veya varsayılan değerler kullanılmasına ve ürünün basit veya karmaşık ürün olmasına göre azaltım miktarının hesaplanmasının farklılaştığına dikkat edilmelidir. Gerçek emisyon değeri rapor edilmiş karmaşık ürünlerde, karmaşık ürünün üretiminde kullanılan, yine bir SKDM ürünü olmak kaydıyla, her bir girdiye (precursor) ait ücretsiz tahsisat miktarı, emisyon hesabında olduğu gibi, karmaşık ürünün ücretsiz tahsisat miktarına eklenir.
1. Eğer ürünün emisyon hesaplamasında gerçek değer kullanılmış ise,
- Basit ürün için Ürüne İlişkin Gömülü Ücretsiz Tahsisat Miktarı = AB Sınır Değeri X SKDM Faktörü X ETS Sektörel Düzeltme Faktörü formülü esas alınır. AB Sınır değeri olarak Uygulama Tüzüğü ekindeki tablonun A sütunundaki değerler kullanılır.
- Karmaşık ürün için Ürüne İlişkin Gömülü Ücretsiz Tahsisat Miktarı = (AB Sınır Değeri X SKDM Faktörü X ETS Sektörel Düzeltme Faktörü) + (Girdiye İlişkin Gömülü Ücretsiz Tahsisat Miktarı X Girdinin Ürün İçindeki Oranı) formülü esas alınır. AB Sınır değeri olarak Uygulama Tüzüğü ekindeki tablonun A sütunundaki değerler kullanılır.
Eğer girdi, (i) gerçek emisyon değeri raporlanan bir basit ürün ise 1(a) basamağı, (ii) gerçek emisyon değeri raporlanan karmaşık ürün ise 1(b) basamağı, (iii) varsayılan emisyon değeri raporlanmış, basit veya karmaşık fark etmez, bir ürün ise 2. basamak uygulanır.
2. Eğer ürünün emisyon hesaplamasında varsayılan değerler kullanılmışsa ücretsiz tahsisat uyarlamasında Ürüne İlişkin Gömülü Ücretsiz Tahsisat Miktarı = AB Sınır Değeri X SKDM Faktörü X ETS Sektörel Düzeltme Faktörü formülü esas alınır. AB Sınır değeri olarak Uygulama Tüzüğü ekindeki tablonun B sütunundaki değerler kullanılır.
Ayrıca, varsayılan değer yöntemi kullanıldığında a) ürünün menşei, b) CN kodu (kombine nomanklatür), c) eğer varsa ürüne/girdiye mahsus Emisyon Hesaplama Kurallarına İlişkin Uygulama Tüzüğünün ekindeki parametreler d) eğer varsa ürünün/girdinin menşe ülkesi için Varsayılan Değerlere İlişkin Uygulama Tüzüğünün Ekinin birinci bölümünde tanımlı üretim rotası (production route) göz önünde bulundurulur.
Uygulama Tüzüğünde gerçek ve varsayılan değerler için kullanılacak sınır değerler ayrı ayrı gösterilmiştir. Buradaki amaç, karmaşık ürünlerin hesaplama yöntemini kolaylaştırmaktır. Uygulama Tüzüğü ekinde yer verilen sınır değer tablosunda A ve B sütunlarındaki değerlerin basit ürünlerde aynı olduğu görülmektedir. Ayrıca, sınır değerler aynı CN kodlu ürün için üretim metodolojisine ve hatta bazı ürünlerde üretim yılına göre farklılık göstermektedir. (Örnek: çelik ürünlerin üretiminde BOF (bazik oksijen fırını) veya EAF (elektirik ark ocağı) kullanılması; alüminat çimentonun 2028’den önce veya sonra üretilmiş olması)
Emisyon hesaplama metodolojisinde de açıklandığı üzere, bu Uygulama Tüzüğünde de girdilerin farklı tesislerden elde edilmesi halinde izlenecek yöntem ayrıca belirtilmiştir. Karmaşık ürününün ürünün üretiminde kullanılan aynı tür girdi birden fazla tesisten temin ediliyorsa, karmaşık ürüne girdi üzerinden yansıyan gömülü ücretsiz tahsisat kural olarak, bu farklı tesislerden gelen girdilerin miktarlarına göre ağırlıklandırılmış ortalamasına göre alınarak belirlenir. Bununla birlikte, belirli bir üretim süreci bakımından yalnızca tek bir tesisten veya belirli bir tesis alt grubundan gelen girdilerin kullanıldığını gösteren yeterli kanıt bulunması halinde; ilgili üretim süreciyle üretilen ürünlerde girdiye ilişkin gömülü ücretsiz tahsisat tek tesise göre ya da belirtilen alt grup tesislerden temin edilen girdilerin ağırlıklı ortalamasına göre hesaplanır.
Emisyon hesaplama metodolojisinde de açıklandığı üzere, bu Uygulama Tüzüğünde de hesaplama kuralları ürünün raporlama dönemiyle (reporting period) ilişkilendirilmektedir. Raporlama dönemi ürünün üretim ve emisyon hesaplamalarına esas teşkil eden yıl olarak belirlenmektedir. Emisyon Hesaplama Kurallarına İlişkin Uygulama Tüzüğünün 7 inci maddesinde 2026’da ithal edilen ürünlerin raporlama dönemi 2026 olarak alınacağı, 2026 yılından önce bir yılın raporlama dönemi olarak kullanılamayacağı ifade edilmektedir. 2026 yılından sonra ithal edilen ürünlerin raporlama dönemi yine ithalatın gerçekleştirildiği takvim yılı olmakla birlikte, yeterli kanıt sunulması halinde üretim yılı da beyan edilebilir. Nihai ürün içinde kullanılan girdilerin raporlama dönemi ise nihai ürünün üretildiği raporlama dönemi olacaktır. Benzer şekilde gidinin raporlama dönemi yeterli bilgiler sunulması halinde asıl üretim yılı olarak belirlenebilecektir.
Söz konusu Tüzüğe buradan ulaşılabilmektedir.
Not: Yukarıda yer verilen açıklamalar özet bilgi niteliğinde olup uygulamaya ilişkin olarak orijinal mevzuat metni esas alınmalıdır.